Foto Bas Kijzers

Het zal je maar overkomen: je identiteit wordt ‘gestolen’. Het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en –Fouten (CMI), sinds begin oktober onderdeel van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG), helpt slachtoffers.

Iemand stuurt te goeder trouw een kopie van zijn of haar identiteitsbewijs voor de aankoop van een concertkaartje via Marktplaats. Dat kaartje komt nooit aan. Later blijkt bovendien dat de ‘kaartjesverkoper’ de identiteit heeft misbruikt. Want ineens staat er een telefoonabonnement op je naam of zijn er spullen besteld bij webwinkels. En dan?

Helen van der Sluys
Helen van der Sluys, foto: Paul Voorham

Aangifte

Mensen geven makkelijk een kopie van hun identiteitsbewijs en daar kan veel ellende van komen, weet Helen van der Sluys, coördinator van het CMI. Samen met 4 collega’s bemant zij het meldpunt, gevestigd in de top van de toren van BZK aan de Haagse Turfmarkt. De belangrijkste taken: slachtoffers adviseren, bemiddelen tussen slachtoffers en instanties en voorlichting geven.

Wie slachtoffer is of denkt te zijn, kan een formulier op de website invullen. Na ontvangst neemt een medewerker van het CMI telefonisch contact op met het slachtoffer en maakt een analyse van het probleem. Van der Sluys: “Het opbouwen van een dossier is belangrijk om aan te tonen dat het slachtoffer niet de fraudeur is. Een aangifte bij de politie is vereist, daar kunnen wij bij helpen. De meeste politiebureaus weten er inmiddels goed mee om te gaan, sinds voorjaar 2014 is identiteitsfraude namelijk als zelfstandig delict aangemerkt.”

Luisteren

Na een melding, in 2014 kwamen er 844 binnen, helpt het CMI het slachtoffer in praktische zin op weg, maar biedt ook steun. Van der Sluys: “Identiteitsfraude kan iemands persoonlijk leven behoorlijk ontwrichten. Zo kreeg een slachtoffer een wietplantage op zijn naam. Hij werd ten onrechte verdacht van strafbare feiten. Wij bieden dan een luisterend oor, treden in contact met andere organisaties – ketenpartners - of helpen mensen hun weg vinden naar instanties. Soms verwijzen we door naar maatschappelijk werk, maar meestal is dat niet nodig. Het is fijn om een steentje te kunnen bijdragen en echt iets voor de mensen te kunnen betekenen.”

Idensys

Misbruik ligt steeds vaker op de loer; het huidige digitale tijdperk geeft meer risico op fraude. Zaken worden steeds vaker via de computer geregeld, in plaats van persoonlijk aan de balie. Dit is bovendien kabinetsbeleid (Digitale Overheid 2017) dat BZK bevordert. Momenteel werkt de overheid met het bedrijfsleven aan een standaard voor toegang tot online dienstverlening, Idensys genaamd. Burgers, consumenten en ondernemers kunnen straks met Idensys zelf het verificatiemiddel kiezen waarmee ze bij een organisatie willen inloggen om een dienst af te nemen of informatie uit te wisselen.

Helen van der Sluys kopieert een paspoort
Helen van der Sluys kopieert een paspoort, foto: Paul Voorham

Samenwerken

Het CMI werkt veel samen met de ketenpartners: de Belastingdienst, het Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten (ECID) van de Koninklijke Marechaussee en de politie. En daarnaast ook met banken, gemeenten, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) en de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). Van der Sluys: “Opvallend is dat de private sector vaak om een kopie van het identiteitsbewijs vraagt. Een hotel bijvoorbeeld moet bepaalde persoonsgegevens noteren, maar mag geen kopie maken. Door bewustwording werken we eraan om dit terug te dringen.”

Beleid

Binnen BZK overleggen Van der Sluys en haar collega’s met Burgerschap en Informatiebeleid (B&I), de beleidsdirectie bij BZK die over het onderwerp gaat. Waar mogelijk wordt het beleid meteen aan de hand van de praktijkgevallen aangepast. Zo is het sinds voorjaar 2015 mogelijk om na fraude met een kopie het document op te nemen in het ‘basisregister reisdocumenten’, zodat het niet meer gebruikt kan worden. De RvIG registreert daarin reisdocumenten die niet meer in omloop mogen zijn door bijvoorbeeld diefstal of overlijden.

Communicatie

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom besteedt het CMI veel aandacht aan communicatie. Denk aan informatie op websites van de Rijksoverheid, gemeenten en andere organisaties. Dit najaar komt er een nieuwe korte animatiefilm die burgers kunnen bekijken in de wachtruimte van het gemeentehuis. Het CMI maakt folders en BZK ontwikkelde de KopieID app om een veilige kopie van een identiteitsdocument te kunnen maken. Het onderwerp identiteitsfraude komt regelmatig voorbij in tv-programma’s als Kassa, Opgelicht of de Nationale Misdaadmeter. En dat is maar goed ook, want burgers gaan onvoldoende bewust om met identiteitsbewijzen en identiteitsgegevens. “Je gaat je er pas in verdiepen op het moment dat het je overkomt. En dan is het te laat”, besluit Van der Sluys.

Kijk ook eens op de website identiteitsfraude

Veel voorkomende meldingen van identiteitsfraude

  1. Misbruik met kopie identiteitsbewijs. Advies: Geef niet zomaar een kopie, zeker niet aan particulieren en wees ook voorzichtig met bedrijven. Streep gegevens door die niet nodig zijn en vermeld erop voor wie de kopie bestemd is en de datum. Of gebruik de KopieId app.
  2. Openbare persoonsgegevens. Wees voorzichtig met wat je deelt, op sociale media onder andere. Dit kan leiden tot ongewenste bestellingen via internet of nepprofielen met persoonsgegevens. Hengelen naar post in brievenbussen en het laten doorsturen van post komen eveneens voor.
  3. DigiD-fraude. Denk aan het misbruiken van persoonsgegevens door een (aanstaande) ex-partner. Advies: houd je DigiD privé en log altijd in met sms-verificatie.
  4. Identiteitsfouten. Iemand heeft zich na verhuizing niet uitgeschreven op het oude adres. Daardoor kan de nieuwe bewoner geen huurtoeslag ontvangen omdat het inkomen van de vorige bewoner meetelt.