Eind 2020 start de Inspectie SZW met het project Leveranciers van radioactieve bronnen en röntgentoestellen. Doel van dit project is controle op naleving van de nieuwe Kernenergiewetgeving, die sinds 2018 van kracht is. Ook wil de Inspectie antwoord op de vraag hoe leveranciers omgaan met hun verantwoordelijkheid om afnemers te informeren over de risico’s van werken met bronnen en toestellen. ‘Uiteindelijk gaat het erom dat we gezond en veilig werken met ioniserende straling en de risico’s zoveel mogelijk beperken.’

Ioniserende straling wordt in diverse toepassingen gebruikt. Bijvoorbeeld in meet- en regeltechniek, door medische instellingen bij diagnose, of bij bestraling van tumoren. Michel Lammers, senior inspecteur en specialist ioniserende straling bij de Inspectie SZW: ‘Blootstelling aan ioniserende straling kan op termijn zeer schadelijk zijn. Er zijn dan ook strikte regels voor het werken met straling. Die zijn beschreven in de Kernenergiewetgeving. Wie wil werken met ioniserende straling heeft meestal een vergunning of een registratie nodig.’

Specialistische handelingen

In de vergunningvoorschriften staat dat de radioactieve bronnen en toestellen periodiek moeten worden gecontroleerd door een daartoe bevoegde deskundige. Lammers: ‘De leveranciers beschikken meestal over de vereiste deskundigheid om deze specialistische handelingen te mogen verrichten. Denk aan het verwisselen van de in de apparatuur aanwezige radioactieve bronnen. Of aan het installeren, inregelen en testen van röntgenapparatuur. Een ander voorbeeld is de veegproef: een controle op lekkage van een ingekapselde radioactieve bron om te voorkomen dat werknemers onbedoeld worden blootgesteld aan radioactief materiaal.’

‘Ook voor leveranciers is het risico van blootstelling aanwezig’

Vergunnings- en registratieplicht

Ook voor leveranciers is het risico van blootstelling aanwezig. ‘Om de specialistische handelingen uit te kunnen voeren worden de afschermingen, die de ioniserende straling tegenhouden, juist verwijderd’, legt Lammers uit. ‘Het risico op blootstelling aan ioniserende straling is daarom in potentie hoog. Om die reden zijn deze handelingen vaak vergunningsplichtig.’

Verantwoordelijkheid

Daarnaast hebben leveranciers de verantwoordelijkheid om afnemers te informeren over de risico’s van radioactieve bronnen en röntgentoestellen: de zorgplicht naar de afnemers. Het inspectieproject heeft dan ook onder meer tot doel erachter te komen hoe leveranciers daarmee omgaan. Lammers: ‘Deze zorgplicht is zeker van belang als het gebruik van bronnen en toestellen bij afnemers geen core business is. Denk aan meet- en regelbronnen in de procesindustrie, die slechts een klein onderdeel uitmaken van het gehele productieproces. De vereiste deskundigheid is in die industrie doorgaans maar beperkt aanwezig.’

Juiste vergunning of registratie

Juiste technische voorlichting door leveranciers over radioactieve bronnen en röntgentoestellen is ook belangrijk voor het goed kunnen uitvoeren van risicoanalyses: de afnemer is hiervoor vaak afhankelijk van de informatie van de leveranciers. Lammers: ‘Natuurlijk, afnemers hebben ook een eigen verantwoordelijkheid. Als ze voor hun productieproces bronnen of toestellen nodig hebben, dan dienen ze zich deskundig te laten informeren door met de leverancier in gesprek te gaan. Daarnaast dient een stralingsbeschermingsdeskundige het bedrijf te ondersteunen in het opzetten van een stralingsbeschermingsbeleid. Deze (ingehuurde) deskundige dient het bedrijf, dat de toepassing wil gaan gebruiken, te ondersteunen, zodat tijdig de juiste vergunning of registratie wordt aangevraagd.’

Nieuwe wetgeving

Op dit moment heeft de Inspectie SZW nog niet altijd zicht op het nakomen van de verantwoordelijkheid van leveranciers van radioactieve bronnen en toestellen in het kader van de zorgplicht naar hun afnemers. Voldoende reden om met het inspectieproject Leveranciers van radioactieve bronnen en röntgentoestellen te starten. Maar er zijn meer redenen. Lammers: ‘Sinds 6 februari 2018 is er nieuwe wetgeving op het gebied van ioniserende straling van kracht. In artikel 5.2 van het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs) staat waaraan een leverancier zich in het kader van zijn zorgplicht in de richting van zijn afnemers met betrekking tot stralingsveiligheid moet houden. Bovendien is de sector alweer enige jaren geleden voor het laatst geïnspecteerd.’

‘We willen het risicobewustzijn van werken met radioactieve bronnen en toestellen vergroten’

Risicobewustzijn vergroten

Vanwege het potentiële risico op blootstelling aan straling bij leveranciers is het inspectieproject Leveranciers van radioactieve bronnen en röntgentoestellen als meerjarige inspectieactiviteit opgenomen in het plan van het programma Bedrijven met Gevaarlijke Stoffen (BmGS) 2020-2023. ‘Met de inspecties gaan we na of de verplichtingen uit de Kernenergiewetgeving worden nageleefd, en of leveranciers hun zorgplicht nakomen’, zegt Lammers. ‘Ook gaan we bij alle inspecties kijken of de arbozorgverplichtingen uit de Arbeidsomstandighedenwet worden ingevuld. Uiteindelijke doelstelling is dat we het risicobewustzijn van werken met radioactieve bronnen en röntgentoestellen vergroten.’

Naast het project Leveranciers van radioactieve bronnen en röntgentoestellen voert de Inspectie SZW in 2021 ook enkele andere inspectieprojecten uit op het gebied van ioniserende straling. In ieder geval:

  • Nucleaire instellingen;
  • Herinspecties op lopende handhaving;
  • Kwaliteitscontrole goederen.

Deze projecten worden uitgevoerd door het team Kernenergiewet (KEW) van de Inspectie SZW. In dit team werken specialisten die toezicht houden op de Kernenergiewetgeving.