Gezond en veilig werk

Problematiek en doelen

De Inspectie wil zware (of ernstige) ongevallen met processen met gevaarlijke stoffen voorkomen en het aantal werknemers dat wordt blootgesteld aan gevaarlijke stoffen terugdringen. Daarbij geeft zij prioriteit aan het tegengaan van blootstelling aan carcinogene, mutagene of reprotoxische stoffen (CMR-stoffen).

In 2016 deed zich een aantal ernstige incidenten voor met gevaarlijke stoffen. Dit was aanleiding tot strafrechtelijk onderzoek. Eind 2016 liepen er circa 20 strafrechtelijke zaken. Hierbij werkte de Inspectie samen met het Openbaar Ministerie. Daarnaast hield zij bestuursrechtelijk toezicht op zowel de bedrijven die onder de werking van het Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo 2015) vallen als andere bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen in Nederland.

Aanpak

De Inspectie SZW voerde periodieke en onaangekondigde inspecties uit bij bijna alle bedrijven die vallen onder de werking van Brzo 2015. Dit is in Brzo+-verband gebeurd, samen met andere toezichthouders. De resultaten van deze inspecties worden belicht in de Staat van de Veiligheid van het ministerie van IenM, VenJ en SZW. Samenvattingen van de rapportages van de inspecties zijn gepubliceerd op www.brzoplus.nl.

De Inspectie voerde onaangekondigde inspecties uit naar blootstelling aan gevaarlijke stoffen in chemie, farmacie, kunststoffen- en rubberindustrie en naar het gebruik van Veiligheidsinformatiebladen door schilders, graffitiverwijderaars, betonrenoveerders en vloercoatingbedrijven. Naar aanleiding van de maatschappelijke onrust over de effecten van werken met gevaarlijke stoffen in het verleden bij DuPont is onderzoek gestart om ervan te leren.

Resultaten en effecten

Inspecties

Om zware of ernstige ongevallen door overvulling van opslagtanks, te helpen voorkomen, controleerde de Inspectie SZW op basis van de richtlijn opslagtanks; PGS 29 op de invoering van maatregelen tegen het overvullen van opslagtanks. Afspraken hierover waren vastgelegd in de brief van de Staatssecretaris van IenM van 15 februari 2016.

In het kader van blootstelling aan gevaarlijke stoffen heeft de Inspectie SZW gerichte inspecties uitgevoerd bij 130 bedrijven in de chemie-, farmacie-, kunststof- en rubbersector. Dat gebeurde op basis van het ‘4-stappenplan blootstelling gevaarlijke stoffen’. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat de geïnspecteerde bedrijven de positieve trend van betere naleving van het ‘4-stappenplan blootstelling gevaarlijke stoffen’ voortzetten. Naar aanleiding van de inspecties verbeterden meer dan 100 bedrijven hun beleid rond de blootstelling aan gevaarlijke stoffen.

De Inspectie voerde daarnaast inspecties uit in het kader van de invoering van de Europese richtlijn REACH. Bij eindgebruikers zoals schilders, graffitiverwijderaars, betonrenoveerders en vloercoatingbedrijven heeft de Inspectie gecontroleerd of deze bedrijven het Veiligheidsinformatieblad (VIB) toepasten om beschermingsmaatregelen te nemen en werknemers te informeren over risico’s [24]. Ook heeft de Inspectie de VIB-check bij de bedrijven gepromoot. Bij 50% van de geïnspecteerde bedrijven constateerde de Inspectie geen overtredingen. 75% van de bedrijven gingen goed om met het VIB. Dit is een toename (20%) vergeleken met inspectieprojecten uit voorgaande jaren.

In 2016 heeft de Inspectie een groot feitenonderzoek ingesteld naar aanleiding van de maatschappelijke onrust over mogelijke gezondheidsschade van werken met gevaarlijke stoffen bij DuPont in het verleden. Het doel hiervan was om geleerde lessen voor de toekomst in kaart te brengen. In 2017 zullen de resultaten aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Voorlichting

De Inspectie heeft voorlichting gegeven en samengewerkt met werkgevers-, werknemers- en brancheorganisaties over acute en chronische effecten van gevaarlijke stoffen.

In 2016 introduceerde de Inspectie Inspectiefocus.nl. Een site waarop werkgevers en werknemers veel informatie kunnen vinden over werken met gevaarlijke stoffen. De site bevat ook goede voorbeelden uit de praktijk.

De 'Zelfinspectie gevaarlijke stoffen' is aangepast. Er wordt meer aandacht besteed aan de REACH-verplichtingen. De REACH-regelgeving heeft raakvlakken met de verplichtingen van de werkgever in de Arbowetgeving over gevaarlijke stoffen.

Veiligheidsinformatiebladen

De Inspectie SZW heeft daarnaast een Veiligheidsinformatiebladen-check opgesteld. Ze deed dit samen met de Federatie Nederlandse Rubber– en Kunststofindustrie (NRK), de Vereniging van Verf- en Drukinktfabrikanten (VVVF), Arbouw, FME - ondernemersorganisatie voor de technologische industrie, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), de MetaalUnie, de branchevereniging van de chemische industrie VNCI en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). Via VIB-check.nl kunnen eindgebruikers het VIB eenvoudig controleren. Als het VIB gebrekkig is, kan de eindgebruiker meteen de leverancier aanschrijven met het verzoek om het VIB aan te passen en een verbeterde versie te sturen.

Uit de eerste meting is gebleken dat de VIB-check intensief wordt gebruikt om nieuwe informatie bij leveranciers aan te vragen. Er waren zelfs leveranciers die overspoeld werden met aanvragen voor een nieuw VIB. Vooral verfleveranciers kregen veel aanvragen naar aanleiding van de promotie van de VIB-check bij schilders. Een goede zaak, omdat het wijst op toenemend risicobewustzijn en de wens het eigen gedrag daarop af te stemmen.

Door de wijziging van de Brzo-regelgeving in 2015 hebben Brzo-bedrijven vaak een nieuw veiligheidsrapport opgesteld. Deze heeft de Inspectie opnieuw beoordeeld. Zoals midden 2016 reeds door de Inspectie gecommuniceerd [25], waren er meer nieuw te beoordelen veiligheidsrapporten dan de Inspectie had ingeschat (187 versus 51).

Samenwerking

Het Comité van de Hoofden van de Europese Arbeidsinspecties (SLIC) presenteerde de Richtlijn voor Europese arbeidsinspecties om de risico's van blootstelling aan kwartsstof (Respirable Crystalline Silica) op bouwplaatsen aan te pakken. Naar aanleiding hiervan besteedden de (vak)media aandacht aan dit onderwerp. De Inspectie gebruikt de richtlijn.

De Inspectie SZW organiseerde een bijeenkomst voor (branche)vertegenwoordigers van bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen. Uitgangspunt was het delen van goede, innovatieve voorbeelden en oplossingsrichtingen om veilig en gezond met gevaarlijke stoffen te werken. De praktijk initiatieven zijn uitgewerkt tot praktische instrumenten voor werkgevers en werknemers. Naar aanleiding hiervan verscheen een reeks artikelen op inspectiefocus.nl, inclusief goede voorbeelden, toelichting en achtergrondinformatie over specifieke onderwerpen (bijvoorbeeld over veilige werkwijzen en kankerverwekkende stoffen).

Brancheorganisaties zoals de VNCI, NRK en VVVF brachten de Zelfinspectietool gevaarlijke stoffen regelmatig onder de aandacht van hun leden. Ook organiseerden ze workshops en ontwikkelden ze praktische instrumenten rondom blootstelling aan gevaarlijke stoffen en REACH.

Werknemersorganisaties FNV en CNV hebben een Actieplan kankerverwekkende stoffen opgesteld. Dit plan geeft werknemers handvatten om zelf bij te dragen aan het realiseren van een gezonde werkplek met een zo laag mogelijke blootstelling aan kankerverwekkende stoffen.

[24] Het Veiligheidsinformatieblad is een verplichting van REACH. Een VIB bevat informatie over risico’s en beschermingsmaatregelen rondom werken met gevaarlijke stoffen. Werkgevers moeten deze informatie gebruiken in hun arbobeleid, bij het nemen van beschermingsmaatregelen en bij het voorlichten van hun werknemers.

[25] Zie Tweede Kamer, 2016-2017, 34 550, nr. 5