Gezond en veilig werk

Problematiek en doelen

De bouw kent meerdere risico’s zoals: vallen van hoogte, fysieke overbelasting en blootstelling aan gevaarlijke stoffen. In de bouw komt ook onderbetaling en illegale tewerkstelling voor. De opdrachtgever van bouwwerkzaamheden heeft – naast de werkgever – een belangrijke verantwoordelijkheid voor eerlijk, veilig en gezond werken in de bouw, maar vult deze nog niet goed in. Bouwlocaties zijn complexe en zeer dynamische arbeidsplaatsen waar meerdere bedrijven en zelfstandigen gelijktijdig aan het werk zijn.

De Inspectie SZW zet in op het bevorderen van verantwoord opdrachtgeverschap, in het bijzonder het vergroten van de duurzame inzetbaarheid van werknemers. Dat doet ze door te inspecteren op fysieke belasting, blootstelling aan kwartsstof en arbeidsveiligheid bij werkzaamheden op hoogte. Het doel is de arbozorg in de bouw te verbeteren.

Het accent in de keuze van te inspecteren bouwplaatsen is verlegd. Waar eerst werd geïnspecteerd op het risico van overtredingen van de Wav (illegale tewerkstelling), legde de Inspectie SZW in 2016 meer accent op het risico van overtredingen van de Wet Minimumloon en Minimumvakantiebijslag (WML), de Arbeidstijdenwet (ATW) en de Wet Allocatie Arbeid door Intermediairs (Waadi).

Aanpak en resultaten

De strenge lijn van handhaving op de zestien fysiek zwaarste beroepsgroepen is in 2016 voortgezet. Met resultaat. In 2012 had 43% van de geïnspecteerde bedrijven de zaken op orde; in 2015 was dat 81% en in 2016 was het percentage verder gestegen naar 85%. De zwaarte van de ingezette handhavinginstrumenten en het relatief grote aantal boeterapporten, laten echter ook in 2016 zien dat er op dit onderwerp in te bouw nog veel te winnen is.

In 2016 werden 93 illegaal tewerkgestelden aangetroffen, iets meer dan in 2015. Bij 180 van de 548 op arbeidswetten geïnspecteerde werkgevers zijn overtredingen vastgesteld. De Inspectie constateert dat de nalevingbereidheid van de wetgeving op het domein eerlijk werk in de bouw niet verbetert en mogelijk afneemt. Een indicatie is het stijgende handhavingpercentage van afgesloten zaken van 19% in 2015 naar 37% in 2016. Hierbij speelt wel een verschuiving mee in de aandacht van illegale tewerkstelling naar beloning en arbeidstijden.

Werken op hoogte

Gebruikmaken van zonne-energie door het plaatsen van zonnepanelen is, net als het verwijderen van oude asbestdaken - een goede zaak. Montagebedrijven werken echter vaak onveilig. Bij overtredingen van de veiligheidsvoorschriften treedt de Inspectie handhavend op naar de werkgever en – in voorkomende gevallen – de opdrachtgever.

Handhaving en overleg over een geïntegreerde aanpak voor veilig en gezond werken, hebben bij een landelijk opererende opdrachtgever en betrokken opdrachtnemer ervoor gezorgd dat de betrokken bedrijven doelmatige voorzieningen hebben getroffen voor veilig werken op hoogte. Tegelijkertijd is overmatige fysieke belasting aangepakt door hulpmiddelen op het dak en op de grond in te zetten. Grofweg 7 op de 10 inspecties tonen onveilig werk op hoogte. In overleg met de brancheorganisaties bereidt de Inspectie een interventieplan voor om veilig werken op hoogte te bevorderen.

Bouwlocaties

Het handhavingpercentage in het project Bouwlocaties blijft onverminderd hoog. Bij grofweg 7 op de 10 inspecties constateerde de Inspectie dat er onveilig op hoogte werd gewerkt en dat de arbozorg ontoereikend was. Dat is zorgwekkend, ook gelet op het gestegen aantal ongevallen in de bouw (voor toelichting, zie het hoofdstuk Arbeidsongevallen). Zo wordt te gemakkelijk gedacht dat voorhanden zijnde arbeidsmiddelen wel zullen voldoen. Inspecties gericht op het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen laten zien dat het gebruik in slechts de helft van de gevallen op orde is.

In het kader van de pilot Grote Bouwwerken heeft de Inspectie in het westen en zuiden van het land bij een aantal bouwwerken voorlichting gegeven over eerlijk, gezond en veilig werken. De Inspectie volgt op die plekken de bouw tot de oplevering. In de (vaste) woningbouw ontwikkelt de modulaire bouwmethode zich steeds meer. Kenmerkend is de zeer snelle bouwwijze. Elementen (modules) worden vanaf een vrachtauto gehesen, gestapeld en gekoppeld. Na handhaving heeft een grote bouwer een risicoanalyse gedaan, gericht op gezond en veilig werken. Hij bleek in staat de risico’s met circa 80% te reduceren door nieuw ontwikkelde werkwijzen en hulpmiddelen toe te passen.

In 2016 is een nieuwe Richtlijn Torenkranen gelanceerd door Bouwend Nederland en de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De richtlijn is verbeterd naar aanleiding van inzichten opgedaan naar aanleiding van een aantal ernstige ongevallen met torenkranen. Ook cultuur en gedrag bij hijsen krijgen hierin aandacht.

In 2016 deed de Vereniging Steigerbouwers (VSB), in overleg met de Inspectie SZW, een eerste aanzet voor opname van de Richtlijn Steigers in de Arbocatalogus Bouw en Infra. Opname van deze richtlijn in de Arbocatalogus geeft meer duidelijkheid voor alle betrokken partijen en biedt de Inspectie de mogelijkheid om te handhaven volgens een door de branche vastgestelde ‘stand der wetenschap’. Ook bracht de VSB, in overleg met de Inspectie SZW, een nieuw A-blad Rolsteigers uit. Het gaat hierbij om een nieuwe opbouwmethode voor rolsteigers waarmee de faalkans - en daarmee het valgevaar - tijdens de montage én het gebruik sterk worden gereduceerd.