Gezond en veilig werk

Problematiek en doelen

Elk jaar sterven nog steeds honderden mensen aan mesothelioom, asbestose of (long)kanker omdat ze vroeger zijn blootgesteld aan asbest. In veel gebouwen en installaties van voor 1994 is asbest aanwezig, dat vooral bij het slopen vrijkomt. Saneringsbedrijven moeten dan ook alle maatregelen nemen om zover mogelijk onder de wettelijke grenswaarde voor asbest te blijven. De regelgeving bevat hiervoor gedetailleerde voorschriften. Onder meer dat alleen door gecertificeerde bedrijven en personen de inventarisatie, verwijdering en vrijgave van asbest dient plaats te vinden. Onderdeel daarvan is een meldplicht voor asbestverwijdering. De Inspectie stimuleert de goede werking van het certificeringstelsel in de praktijk en houdt er toezicht op.

Aanpak

Het toezicht van de Inspectie SZW richtte zich op partijen die binnen het gecertificeerde stelsel werken: voldoen ze aan de wet- en regelgeving en passen zij de regels ook correct toe in de praktijk? De Inspectie hield ook toezicht op saneringen die buiten dit certificeringstelsel om plaatsvonden, om op deze wijze illegale asbestsloop aan te pakken.

De handhaving op overtredingen is streng, omdat blootstelling aan asbest boven de wettelijke grenswaarden grote schade aan de gezondheid kan toebrengen. Daarom legde de Inspectie werk dat ernstig gevaar opleverde stil en gaf zij hoge boetes als overtredingen werden vastgesteld. Op de website van de Inspectie publiceerde zij boetes voor zware en ernstige asbestovertredingen, ook van gecertificeerde bedrijven.

De Inspectie zet ook in op het geven van voorlichting aan werknemers die in aanraking kunnen komen met vrijkomend asbest terwijl ze feitelijk niet bezig zijn met asbestverwijdering, zoals bijvoorbeeld installateurs, zodat zij meer alert zijn op het risico, meer kennis hebben en daardoor voorzorgsmaatregelen nemen.

Resultaten en effecten

Naleving door gecertificeerde asbestsaneerders

De Inspectie SZW controleert jaarlijks een deel van de gecertificeerde asbestsaneerders op de saneringslocatie. In 2016 heeft zij extra inspecties uitgevoerd bij bedrijven die de regels in het verleden meermaals hebben overtreden. Bij het toezicht op het veilig werken door gecertificeerde asbestsaneringsbedrijven werkt de Inspectie SZW samen met de Omgevingsdiensten en met de certificerende instellingen. Met de Omgevingsdiensten maakt zij afspraken over toezicht van bedrijven waar zij veel en vaak overtredingen constateert. Met de certificerende instellingen wisselt de Inspectie informatie uit over bedrijven die de regels overtreden, zodat deze hun certificaathouders ook op basis van de waarnemingen van de Inspectie kunnen corrigeren.

In 2016 is gebleken dat steeds meer gecertificeerde bedrijven de wet- en regelgeving naleven; een trend die zich sinds 2012 heeft ingezet (van 30% naar circa 70% in 2016).

De wetgeving biedt ruimte aan opdrachtgevers en saneringsbedrijven om asbestsaneringswerkzaamheden uit te voeren in een lagere risicoklasse, onder minder strenge condities. Bijvoorbeeld met een nieuwe werkmethode. Dit kan alleen als vooraf met metingen goed is aangetoond dat de blootstelling tijdens de werkzaamheden onder de grenswaarde blijft. In de praktijk constateerde de Inspectie SZW dat dit proces van ‘valideren’ tot risicovolle situaties voor werknemers kan leiden. Hetzij omdat de metingen niet voldoende robuust zijn uitgevoerd, hetzij omdat de werkzaamheden op een andere (risicovollere) manier worden uitgevoerd dan tijdens de metingen. Dan wordt er feitelijk misbruik gemaakt van de ruimte in de wetgeving.

Om dat risico te vermijden heeft een aantal saneringsbedrijven én professionele opdrachtgevers besloten geen saneringswerkzaamheden meer uit te (laten) voeren die zijn gevalideerd voor een lagere risicoklasse. Deze bedrijven leggen de lat hoger dan het wettelijk minimum omdat ze geen enkel risico willen nemen ten koste van de gezondheid van hun werknemers.

Illegale slopers

De inspectieaanpak van illegale slopers is erop gericht hen van de markt te krijgen of te laten werken binnen het certificatiestelsel.

Om te achterhalen waar deze bedrijven actief zijn, werkte de Inspectie SZW samen met de Omgevingsdiensten en de milieupolitie. Het publiek kon ook meehelpen via een gratis app. Daarmee kan iedereen zien of de asbestsanering in de omgeving bekend is gemaakt bij de overheid. En melden als dat niet zo is.

De samenwerking met toezichthoudende Omgevingsdiensten heeft inmiddels geleid tot overleggen in vier regio’s. Toezichthouders van de Omgevingsdiensten, de Inspectie SZW, de milieupolitie en het OM bespreken casussen en stemmen het toezicht op deze bedrijven af.

De Inspectie SZW heeft met toepassing van haar opsporingsbevoegdheden een werkgever aangehouden die het slachtoffer van een ongeval tijdens asbestssaneringswerkzaamheden opdracht gaf om te liegen over de gang van zaken.

Sectoren met installaties of gebouwen waar asbest in zit

Vooral tijdens onderhoud aan installaties of gebouwen met asbest kan de onderhoudsmonteur in aanraking komen met asbest. De Inspectie heeft de bedrijven die dit onderhoud uitvoeren bewuster gemaakt van deze risico’s, zodat zij adequate maatregelen konden treffen.

In sommige bakkersovens is asbest aanwezig, bijvoorbeeld in de wanden van de ovens. Na overleg met de Inspectie hebben de Vereniging voor de Bakkerij- en Zoetwarenindustrie (VBZ) en de Nederlandse Vereniging voor de Bakkerijen (NVB) - samen met de vakbonden - een Handreiking Asbest opgeteld. Deze publicatie hebben ze vervolgens als arbocatalogus ingediend. Zo heeft deze handreiking meer status gekregen om bakkerijen te helpen en te stimuleren passende beheersmaatregelen te treffen.

Gecertificeerde asbestlaboratoria

De Raad van Accreditatie voert audits uit bij laboratoria die een eindbeoordeling uitvoeren bij saneringslocaties en deze vervolgens vrijgeven voor sanering. De Inspectie was eerder van plan om deze laboratoria te inspecteren tijdens deze eindbeoordeling. Na overleg met de Inspectie heeft de Raad van Accreditatie besloten het onderzoek bij deze laboratoria anders in te richten. Audits vinden nu onaangekondigd plaats en zijn meer gericht op de praktische aspecten van de eindbeoordeling. Dit heeft meteen effect gehad: een laboratorium werd geschorst om een eindbeoordeling van asbestwerkzaamheden uit te voeren, omdat de regels niet werden nageleefd.