Gezond en veilig werk

Problematiek en doelen

Onveilige arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen kunnen tot ongevallen en schade leiden. De Inspectie controleert of marktdeelnemers, die producten voor professionele toepassing op de markt brengen, dat doen volgens de Europese productrichtlijnen die in Nederland in warenwetbesluiten zijn omgezet. Zelfregulering is daarbij het uitgangspunt. De fabrikanten zijn verantwoordelijk en aansprakelijk voor hun producten. Zij zorgen voor risicoanalyse en veiligheidsmaatregelen. Waar nodig betrekken zij daar het Conformiteitsbeoordelingsinstituut (CBI, voorheen NOBO) bij. De fabrikant tekent een Verklaring van overeenstemming, voegt instructies en informatie over de veiligheid en de gezondheid toe en brengt op het product de CE-markering aan. Private belanghebbende partijen (marktdeelnemers, fabrikanten, retailers, maar ook ontwerpers en ontwerpbureaus) zorgen - onder leiding van normalisatie-instellingen - voor geharmoniseerde normen. Deze kunnen als uitgangspunt dienen bij het voldoen aan de essentiële veiligheidseisen. Het CE-systeem is een publiekprivaat systeem.

Gebruikers van CE-gemarkeerde producten moeten erop kunnen vertrouwen dat die aan Europese, essentiële veiligheids- en gezondheidseisen voldoen. Bovendien kunnen marktdeelnemers daardoor vertrouwen op eerlijke marktverhoudingen – een Europees level playing field. De CE-markering maakt onderdeel uit van een groter geheel aan maatregelen, dat het vrije verkeer van goederen op de Europese markt bevordert.

De Inspectie houdt toezicht op de Machinerichtlijn machines, de richtlijn/verordening Persoonlijke beschermingsmiddelen, de richtlijn drukvaten van eenvoudige vorm, de richtlijn drukapparatuur, de richtlijn liften en de richtlijn explosieveilig materieel (ATEX). Het toezicht is daarbij beperkt tot machines en persoonlijke beschermingsmiddelen die overwegend voor professioneel gebruik zijn bedoeld.

Het toezicht op de overige Europese productrichtlijnen is in handen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en het Agentschap Telecom. Over het toezicht per Europese productrichtlijn vindt afstemming plaats in de Administrative Cooperation Group ((ADCO).

In 2016 deed de Algemene Rekenkamer onderzoek naar het toezicht op CE-markering. Begin 2017 verscheen het rapport ‘Producten op de Europese markt; CE-markering ontrafeld’. De Algemene Rekenkamer constateert dat het toezicht kwetsbaarheden kent en doet de volgende aanbevelingen: verdergaande internationale harmonisatie van toezicht en het meer betrekken van eindgebruikers bij markttoezicht. Het kabinet ziet de aanbevelingen als ondersteuning van reeds ingezet beleid.

Carlijn Renee, Livit.

Sterk in je schoenen staan

Toen inspecteur Willem Veltmeijer tijdens een bedrijfsbezoek aan Livit aanbood om de (Europese) productwetgeving rondom orthopedische veiligheidsschoenen toe te lichten, was productmanager Carlijn Renee daar erg blij mee. "Als leverancier van orthopedische hulpmiddelen willen we graag aan de regels voldoen, omdat ze ons in staat stellen nog betere en veiligere producten te leveren en onze klanten op de juiste manier te helpen met hun dagelijkse bewegingsvrijheid."

Orthopedische veiligheidsschoenen maken is een vak apart. Er zijn verschillende technische oplossingen voor mensen met voetproblemen. Voor mensen met lichtere klachten, kunnen confectie veiligheidsschoenen worden uitgerust met bijvoorbeeld op maat gemaakte voetbedden en aanpassingen aan de buitenzool van de schoen. Voor complexere klachten kunnen op maat gemaakte veiligheidsschoenen worden geleverd, waarbij Livit leesten vervaardigt op basis van een uitgebreide meting en passing. Hierdoor kan de fabrikant schoenen maken met de juiste veiligheidsaspecten.

Gecertificeerde schoenen
Volgens de regels moeten (orthopedische) veiligheidsschoenen gecertificeerd zijn. Aanvankelijk had dat nogal wat consequenties. Renee: "De certificering vervalt bij een aanpassing aan de schoen. Dus ook als een gewone inlegzool wordt vervangen door een steunzool. Dat kon natuurlijk nooit de bedoeling zijn. Daarom bedacht een aantal fabrikanten een protocol voor leveranciers van orthopedische hulpmiddelen. Als je je daaraan houdt, blijft de certificering intact. Willem informeerde ons hierover tijdens het bedrijfsbezoek. Vervolgens bespraken we het protocol met drie leveranciers van orthopedische veiligheidsschoenen en gingen we aan de slag."

Training voor technici en adviseurs
Livit gaf de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de productie een uitgebreide instructie hoe ze volgens protocol moesten werken. Dat was essentieel, omdat steunzolen voor veiligheidsschoenen aan andere eisen moeten voldoen dan steunzolen voor dagelijks gebruik. Ook de adviseurs die de voeten van werknemers opmeten, werden voorgelicht over het protocol en de wet en regelgeving. Daarnaast stelde Livit regels op over de te volgen werkwijze voor alle afdelingen: van klantenservice tot facturatie en alles wat daar tussen zit. En er werd een afdeling Eindcontrole opgericht, die het eindproduct toetst aan de hand van het protocol. "Daarvan maken we een verslag, zodat we altijd kunnen nagaan wat we hebben geleverd."

100% veilig
Het toezicht op de productwetgeving heeft Livit veel inspanningen gekost, maar het leverde ook veel op. "Wij zijn erg blij met de proactieve opstelling van de Inspectie SZW. Het heeft ons bewuster gemaakt van veiligheidsrisico’s en wat we kunnen doen om die te voorkomen. Het protocol geeft ons de zekerheid dat wij iets maken dat 100% veilig is. We staan sterk in onze schoenen. Daardoor kunnen we ervoor zorgen dat werknemers met voetklachten veilig hun werk kunnen doen."

Aanpak en resultaten

In 2016 zijn 293 productinspecties uitgevoerd, waarvan 113 naar aanleiding van binnengekomen meldingen. Hierna volgen enkele voorbeelden.

Een arbeidsongeval met elektrocutiegevaar leidde tot een (RAPEX-)melding aan de Europese Autoriteit over een product van een Nederlandse fabrikant. Deze melding werd door de Europese Commissie gepubliceerd en toegestuurd aan de andere lidstaten. Naar aanleiding daarvan heeft de Nederlandse fabrikant maatregelen genomen. De afnemers zijn geïnformeerd; de geleverde machines zijn aangepast.

De Inspectie stuitte op houtversnipperaars van Tsjechische makelij met ernstige technische non-conformiteit. Aan de fabrikant werd een kennisgeving non-conformiteit gestuurd, waarop de Tsjechische fabrikant reageerde met adequate aanpassingsmaatregelen. De Nederlandse distributeur is door de Inspectie gesommeerd de handel in de eerder geleverde gebrekkige houtversnipperaars te stoppen.

Begin mei is op het jaarlijkse Safety Engineering Event aandacht gegeven aan het aanpassen van machines. Wanneer er essentiële wijzigingen aan machines worden aangebracht, moet er opnieuw een risicoanalyse plaatsvinden. Daarop moeten de veiligheidsmaatregelen worden gebaseerd. Wie de machine essentieel wijzigt wordt de ‘nieuwe’ fabrikant van de machine en moet daarmee aan alle fabrikantverplichtingen voldoen. De Inspectie heeft hierover een flyer uitgebracht en interviews gegeven. Verschillende brancheorganisaties en adviserende instellingen besteedden hier ook aandacht aan.

In 2016 zijn de resultaten gepubliceerd van de eerder gehouden inspecties van Veiligheidsschoenen S3. Jaarlijks gaan zo’n miljoen paar veiligheidsschoenen over de toonbank, waarvan 10.000 orthopedische. Uit dit project bleek dat nog niet alle orthopedische veiligheidsschoenen conform de Europese voorschriften op de markt worden gebracht. Dit was aanleiding om in 2016 een specifiek project op orthopedische veiligheidsschoenen te richten.
Via contacten met de branchevereniging Vereniging Veilig & Gezond Werken (voormalig AVAG), de NEN-normcommissie Voet- en beenbescherming en vakbladen zijn in 2016 de inzichten uit de inspecties bekendgemaakt.

In 2017 worden de resultaten van de inspecties Orthopedische veiligheidsschoenen S3 gepubliceerd en gedeeld met brancheverenigingen en vakbladen. Verder zullen informatieve flyers (voor de fabrikanten en voor de werkgevers) en andere voorlichtingsacties worden uitgevoerd om belangrijke kennis over de keuzemogelijkheden, eisen, mogelijkheden tot aanpassing en het gebruik te delen. Toezicht op veiligheidsschoenen S3 heeft de markt in beweging gebracht om ook de orthopedische veiligheidsschoenen in conformiteit op de markt te brengen.

In Nederland en in andere Europese landen zijn, na melding van geconstateerde non-conformiteit, producten van de markt gehaald, vaak op vrijwillige basis.