Eerlijk werk

Problematiek en doelen

Risicoselecties van de Inspectie SZW wijzen uit dat de naleving van de wetgeving in bepaalde sectoren nog steeds fors tekortschiet. Het niet-naleven van regelgeving en misstanden in werksituaties werkt normvervagend en soms criminaliserend. Het leidt ook tot risico’s op uitbuiting, zorgen voor oneerlijke concurrentieverhoudingen en gevaarlijke arbeidsomstandigheden en verhoogt de kans op uitkeringsfraude. De Inspectie zet zich krachtig in om de naleving van wetgeving te verhogen.

Aanpak

De Inspectie SZW voert herinspecties uit om overtreders tot naleving te bewegen en neemt zo nodig dwangmaatregelen. Als ze tijdens de herinspectie opnieuw een overtreding vaststelt, blijft ze terugkomen tot het bedrijf orde op zaken heeft gesteld. In deze ‘escalatie’ nemen de tussenpozen tussen elkaar opvolgende controles af en neemt de ingezette handhaving toe met zo nodig maatregelen als boeteoplegging en of (preventieve) sluiting van bedrijven/bedrijfsonderdelen. Prioriteit heeft de aanpak van bedrijven die structureel de regels overtreden. De aanpak via bovengenoemde ‘escalatieladder’ is het eerst ingevoerd op het terrein van de arbeidsomstandigheden.

De Inspectie SZW werkt samen met externe partners om notoire overtreders succesvol aan te pakken. Bijvoorbeeld omdat deze partners een goede informatiepositie hebben die de Inspectie helpt bij het vinden en monitoren van notoire overtreders. Zo heeft zij in 2016 de samenwerking met de Dienst Justis van het Ministerie van Veiligheid en Justitie geïntensiveerd. Op basis van de Wet controle op rechtspersonen screent Justis rechtspersonen. Justis beschikt hiervoor over verschillende bronnen waar de Inspectie SZW geen toegang toe heeft (bijvoorbeeld het Justitieel Documentatiesysteem). Door deze bronnen te analyseren, kan Justis de integriteit van rechtspersonen en de daaraan verbonden natuurlijke personen en andere bedrijven beoordelen. Op basis daarvan ontvangt de Inspectie SZW risicomeldingen die belangrijk zijn voor het volgen en aanpakken van de notoir overtredende personen achter de bedrijven.

Daarnaast maakt Justis risicoprofielen op basis van gebeurtenissen in het Handelsregister, zoals het oprichten van een nieuwe BV door een katvanger (persoon die door de feitelijke malafide ondernemer wordt ‘ingezet’ als bestuurder in het Handelsregister).

Resultaten en effecten

De Inspectie SZW heeft totaal 1.683 eerste herinspecties uitgevoerd op het terrein van arbeidsomstandigheden. 87% van de bedrijven corrigeerde hun overtreding naar aanleiding van deze eerste herinspectie.
De Inspectie kwam ook bij 79 bedrijven waar zij al tweemaal eerder een overtreding had geconstateerd. 26 van deze bedrijven volhardden in de overtreding; deze ondernemingen kunnen dus opnieuw een controle verwachten met – wanneer nodig - een maatregel.

Op het terrein van eerlijk werk heeft de Inspectie 236 herinspecties uitgevoerd waarbij zij in 44% van de gevallen opnieuw een overtreding constateerde.

Daarnaast heeft Inspectie haar herinspectiebeleid geëvalueerd en bijgesteld. Veel herinspecties leverden namelijk weinig overtredingen op, omdat de meeste werkgevers al naar aanleiding van de eerste inspectie geneigd zijn om hun overtreding te corrigeren. De aankondiging na de eerste overtreding dat de Inspectie een herinspectie na een jaar gaat uitvoeren blijkt effectief. Zij ziet dit vooral op het terrein van arbeidsomstandigheden. Herinspecties gaan echter wel ten koste van inspecties bij bedrijven die nog niet zijn bezocht. Bovendien heeft een deel van de overtredingen betrekking op werkzaamheden die slechts sporadisch voorkomen. De kans dat dergelijke werkzaamheden bij herinspectie opnieuw worden aangetroffen, is dan klein. Daarom hanteert de Inspectie niet automatisch het principe ‘altijd herinspectie’.

In plaats daarvan gebruikt ze als ondergrens nu een herinspectiepercentage van 20%. Dit percentage kan worden verhoogd, afhankelijk van de aard van de overtredingen en de beoogde doelen per werkveld en per risico. Maatwerk dus.

Een deel van de werkgevers die de Inspectie herinspecteert kiest zij aselect. Dit doet ze om inzicht te krijgen in de mate waarin werkgevers gemiddeld genomen hun gedrag aanpassen, nadat de Inspectie een overtredingheeft geconstateerd. De rest van de herinspecties richt zij op werkgevers die op grond van haar professionele inschatting het minst bereid zijn hun gedrag aan te passen.

Serge van Vugt, Landelijke Eenheid Nationale Politie.

Internationaal in actie tegen uitbuiting vrachtwagenchauffeurs

Een paar honderd euro per maand, maandenlang van huis, veel te lang achter het stuur, geen onkostenvergoeding en geen medische verzorging. Tien procent van de Europese vrachtwagenchauffeurs had met een of meer van deze signalen van arbeidsuitbuiting te maken. Dat bleek tijdens de Joint Action Day, een initiatief van de Inspectie SZW en de Britse arbeidsinspectie.

Ondersteund door Europol bundelden de Inspectie SZW, Inspectie Leefomgeving en Transport en de politie op 29 mei de krachten om arbeidsuitbuiting tegen te gaan. Op 10 parkeerterreinen voerden ze intakegesprekken met vrachtwagenchauffeurs vanwege ernstige signalen over hun werkomstandigheden.

Meer dan lange werkdagen
Serge van Vugt van de Landelijke Eenheid Nationale Politie is enthousiast: “Als team Transport- en Milieucontrole controleren we vrachtwagenchauffeurs in het kader van de verkeersveiligheid en een integere transportbranche. Daarbij kijken we onder meer aan de hand van de tachograafregistratie hoeveel uur de chauffeurs rijden. Zo nodig delen we een boete uit. Ik had er altijd een wat onbevredigend gevoel bij, want de chauffeurs worden regelmatig gedwongen om te lang achter het stuur te zitten. Uit onze gesprekken met sommige chauffeurs kregen we bovendien het vermoeden dat er meer aan de hand was dan lange werkdagen. Arbeidsuitbuiting dus.”

Verontwaardigd stelt Van Vugt dat sommige werkgevers hun mensen als slaven door Europa laten rijden. “De tachograaf is onvoldoende om arbeidsuitbuiting aan te tonen. Je moet ook weten hoe het arbeidscontract in elkaar zit. Toezichthouder Inspectie SZW weet daar uiteraard veel meer van dan wij en zij zijn daarom ook de aangewezen toezichthouder als het gaat om handhaving. Toen de Inspectie SZW ons uitnodigde mee te doen aan de Joint Action Day, waren we dan ook graag bereid mee te werken. Samen sta je sterk.”

Kennis van transportwereld
De kennis van het team Transport- en Milieucontroles van de Dienst Infra Landelijke Eenheid Politie over de transportwereld kwam daarbij goed van pas. “Wij stellen bijvoorbeeld de data van de tachografen veilig, en dat hadden de inspecteurs nodig voor hun dossier. We konden ook helpen bij de interviews met de chauffeurs op de parkeerplaatsen. We weten bijvoorbeeld dat er ingewikkelde constructies zijn rondom de uitbetaling aan de chauffeurs. Sommigen zijn in loondienst en krijgen wel of geen geld als er geen werk voor ze is. Anderen worden per rit uitbetaald. Het was mooi om de Inspectie SZW te helpen het complete verhaal boven water te halen.”

Van Vugt was ook blij met de betrokkenheid van Europol. “De controleleiders op de controlelocaties konden bij hen terecht voor vragen over de buitenlandse werkgevers van de chauffeurs in de omringende EU-landen. Hoewel er nog veel te verbeteren valt in de Europese backoffice, hielp dit nu al om een beter beeld te krijgen van internationale netwerken rondom arbeidsuitbuiting.”