Eerlijk werk

Problematiek en doelen

Er zijn nog steeds veel misstanden op het gebied van arbeidsverhoudingen in de schoonmaaksector. Het gaat hierbij om zwart/grijs werk, uitkeringsfraude, incomplete administratie, belastingfraude, illegale tewerkstelling, onderbetaling, identiteitsfraude en arbeidsuitbuiting. De Inspectie wil deze misstanden in de hele sector sterk terugdringen door ondernemers te stimuleren om zich volgens de normen te gedragen.

Aanpak

  • De Inspectie zet een combinatie van preventieve en repressieve instrumenten in. Naast de gebruikelijke toezichthouders en andere overheidsinstanties (Inspectie SZW, Belastingdienst, UWV, IND, RCF Kenniscentrum Handhaving) zijn ook brancheorganisaties en vakbonden hierbij betrokken.
  • Voorafgaande aan interventies schakelt de Inspectie naast de eigen opsporingsdienst ook de FIOD in bij de aanpak, zodat zij vroegtijdig kan besluiten wanneer een strafrechtelijke aanpak nodig is om meer effect te bereiken.
  • De Inspectie oefent druk uit in de ketens van fastfoodbedrijven en bijvoorbeeld hotels. Via opdrachtgevers/inleners van schoonmaakbedrijven wil de Inspectie bereiken dat de malafide schoonmaakbedrijven stoppen met hun frauduleuze activiteiten.
  • Het interventieteam schoonmaak (het samenwerkingsverband van Inspectie SZW, de Belastingdienst, UWV, IND en gemeenten) ontwikkelt een gezamenlijke aanpak van de meest risicovolle schoonmaakbedrijven in de hele sector. Aanvullend controleert de Inspectie SZW overige risicovolle schoonmaakbedrijven binnen enkele risicosegmenten, zoals schoonmaak in hotels, schoonmaak in het (rollend) openbaar vervoer, interieurreiniging van gebouwen, schoonmaak van vakantieparken en schoonmaak in de voedingsindustrie.

Resultaten en effecten

Eind 2016 is het project schoonmaak Fastfood 2014 – 2016 afgerond. De fastfoodvestigingen in eigendom van de franchisegevers zijn volledig overgegaan naar schoonmaak in eigen beheer of werken uitsluitend nog met gecertificeerde bedrijven. Franchisenemers zijn deels overgestapt op schoonmaak in eigen beheer of het inhuren van (NEN-)gecertificeerde bedrijven.

Medio mei 2016 waren de gegevens bekend van 398 filialen van zowel franchisenemers als franchisegevers:

  • zeker 32 schoonmaakbedrijven zijn geweerd bij 144 filialen;
  • 22 schoonmaakbedrijven zijn vervangen bij 69 filialen;
  • 76 filialen zijn overgestapt op schoonmaak in eigen beheer.

Inmiddels hebben veertien schoonmaakondernemingen hun werkzaamheden gestaakt, waarvan er acht failliet zijn. Uit gesprekken met de directies van fastfoodbedrijven is gebleken dat men in vrijwel alle gevallen de interne procedures/controles heeft aangescherpt en contracten zijn aangepast. Brancheorganisatie(s) in de schoonmaaksector royeerden leden bij gebleken misstanden.

Landelijke controles

De Inspectie SZW en andere handhavingpartners, waaronder UWV en Belastingdienst, hebben in het interventieteam meerdere grootschalige landelijke controles uitgevoerd bij  schoonmaakbedrijven die werken voor grote fastfoodketens. De Inspectie constateerde diverse overtredingen, zoals uitkeringsfraude, belastingontduiking, fictieve dienstverbanden en illegale tewerkstelling. Naar aanleiding van deze controles heeft zij dit landelijk onder de aandacht gebracht bij de media, om deze problematiek op de agenda van betrokkenen te krijgen. Veel resultaten konden alleen worden behaald door deze intensieve samenwerking, die duidelijk meerwaarde had. Vervolgens heeft de Inspectie SZW -  samen met de Belastingdienst - gesprekken gevoerd met diverse fastfoodketens, over hun rol als opdrachtgever van schoonmaakbedrijven.

Voordelen van interne schoonmaak

Een directielid van een fastfoodketen: “We hadden veel eerder een interne schoonmaakorganisatie moeten opzetten in plaats van inlenen. Zowel personeel als klant zijn heel tevreden over de huidige constructie. Onze onderhoudskosten zijn afgenomen omdat er anders wordt schoongemaakt. Door al deze factoren is de omzet toegenomen.”

Doel hiervan was om de fastfoodketens concrete maatregelen te laten nemen naar aanleiding van veel voorkomende misstanden. Dit resulteerde in het weren van diverse schoonmaakbedrijven bij meerdere fastfoodketens. Deze ketens hebben hun interne organisatie onder de loep genomen en huren nu vaker gecertificeerde schoonmaakbedrijven in.

Een andere belangrijke maatregel van de fastfoodketens is het opzetten van een interne schoonmaakorganisatie om de schoonmaak grotendeels in eigen beheer uit te voeren.

Op  een enkele uitzondering na constateerde het interventieteam bij elke inspectie misstanden. De faillissementen en de geweerde schoonmaakbedrijven zorgden voor een positief effect in dit segment. Er is een tendens zichtbaar naar het inhuren van gecertificeerde schoonmaakbedrijven, waardoor de kans op misstanden is afgenomen. De problematiek doet zich momenteel vooral nog bij franchisenemers voor.

Repressieve aanpak

Bij de 142 onderzoeken die door de Inspectie werden afgerond zijn in 52% van de gevallen overtredingen geconstateerd. In interventieteamverband werden 27 zaken afgesloten. In 56% daarvan werden overtredingen geconstateerd.

Het handhavingpercentage is sterk toegenomen ten opzichte van 2015 (26%). Dit komt voor een groot deel doordat de Inspectie specifieke keuzes heeft gemaakt in risicovolle bedrijven. Op deze manier werd er minder gecontroleerd (in 2015 werden 304 onderzoeken verricht) en toch meer geconstateerd. Ook het controleren op alle middelen heeft bijgedragen aan een hoger handhavingpercentage. Vooral de uitkomst van de (toekomstige) herinspecties moet aantonen of de overtreders hun gedrag in positieve zin hebben aangepast. Een grootschalige herinspectie in de schoonmaak van vakantieparken liet een positief resultaat zien: overtredingen die de Inspectie eerder constateerde kwamen niet meer voor.

Preventieve  aanpak

Om de naleving in de schoonmaakbranche te verbeteren heeft de Inspectie - naast repressie - intensief ingezet op (handhavings)communicatie.

Deze communicatie richtte zich vooral op werkgevers en opdrachtgevers in de schoonmaakbranche. Daarbij heeft zij nauw samengewerkt met de brancheorganisaties. Dit resulteerde in een betere bewustwording van voorkomende misstanden. De Inspectie ziet dat vooral sterk terugkomen in de schoonmaak bij fastfoodondernemingen. De eerste positieve signalen vanuit andere segmenten van deze sector zijn inmiddels ook zichtbaar. Zo is een grote hotelketen overgegaan op een andere methodiek van arbeidstijdenregistratie.

Zelfinspectietool

Een belangrijke doelstelling van de Inspectie SZW was om werkgevers en opdrachtgevers in de schoonmaakbranche te informeren over wat er van hen wordt verwacht op grond van wet- en regelgeving. Hiervoor heeft zij ‘zelfinspectietools’ ontwikkeld. Op zelfinspectie.nl kunnen werkgevers eenvoudig zelf checken hoe zij werknemers een eerlijke, veilige en gezonde werkomgeving kunnen bieden.

April 2016 lanceerde de Inspectie de zelfinspectie Eerlijk werken. Hierin heeft zij specifiek een omgeving voor de schoonmaakbranche opgenomen. Brancheorganisaties en vakmedia hebben aandacht besteed aan deze tool. De reacties uit de sector zijn positief.

Checklist voor  opdrachtgevers

Specifiek voor handhavingspartners en brancheorganisaties is ook  een checklist schoonmaak gemaakt, die zich richt op opdrachtgevers van schoonmaakbedrijven. Doel is om ze te wijzen op hun verantwoordelijkheden, verplichtingen en medeaansprakelijkheid bij het aanbesteden en uitvoeren van schoonmaakwerk. Deze checklist helpt bij het beoordelen van een schoonmaakbedrijf op basis van tien criteria. De lijst maakt duidelijk op welke punten opdrachtgevers moeten letten als zij schoonmaakwerk uitbesteden. Dit verkleint de kans dat zij zaken doen met een malafide schoonmaakbedrijf. Zo stimuleert de Inspectie opdrachtgevers zaken te doen met schoonmaakbedrijven die eerlijk werken. Brancheorganisaties en vakmedia hebben aandacht besteed aan de checklist. Verder ondertekenden zes hotelketens en een schoonmaakbedrijf de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Schoonmaak en Glazerwassersbranche.

Communicatie over  inspecties

De Inspectie communiceert ook over de manier waarop de Inspectie SZW, Belastingdienst, IND, UWV en gemeenten houden, wat de bevindingen zijn en waartoe inspecties kunnen leiden. Zodat werkgevers en opdrachtgevers weten wat de consequenties kunnen zijn als ze de wet overtreden.
Zo heeft een bericht over schoonmaakcontroles in de fastfoodsector geholpen om bij opdrachtgevers aandacht te vragen voor de problemen met schoonmaakwerk.

Gesprekken en bijeenkomsten

Met de directies van verschillende ondernemingen zijn gesprekken gevoerd over misstanden rond schoonmaakwerk. De opdrachtgevers zijn gewezen op hun verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid bij het inhuren van schoonmaakbedrijven.