Dit themaprogramma richt zich op het voorkomen en beperken van arbeids(markt)discriminatie en het aanpakken van (de gevolgen van) psychosociale arbeidsbelasting, zoals gezondheidsklachten, ziekteverzuim en langdurige arbeidsongeschiktheid. Dit gebeurt door toezicht te houden op het beleid dat ondernemingen daarop voeren en op de naleving van de arbowetgeving, en door de arbeidsparticipatie van uitkeringsgerechtigden met psychische problematiek te bevorderen door het functioneren van het socialezekerheidsstelsel te verbeteren.

Er wordt ingezet op activering van het netwerk van stakeholders (brancheorganisaties in risico-sectoren, arbo- en HRM-professionals). Hen in staat stellen om hun rol goed te vervullen kan arbeids(markt)discriminatie en PSA effectief terugdringen. Dit programma vervult een coördinerende/regierol voor het risico van PSA. Het programma overlegt met de sectorprogramma's over de totstandkoming van hun aanpak gericht op dit risico’s. In 2018 heeft de Inspectie SZW verkend of en op welke wijze zij effectief toezicht kan houden op discriminatie bij werving en selectie arbeids(markt)discriminatie.

Uit Jaarplan 2019

Stress op het werk is veroorzaker van de meest voorkomende beroepsziekten. Meer dan een miljoen mensen lopen jaarlijks het risico op een burn-out en andere werkgerelateerde psychische aandoeningen. Blootstelling van werknemers aan psychosociale arbeidsbelasting (PSA) - waaronder werkdruk, discriminatie op de werkvloer, seksuele intimidatie, agressie en geweld en pesten - kan leiden tot gezondheidsklachten en uitval. Naast persoonlijk leed, jaagt dat ook de samenleving als geheel jaarlijks op hoge kosten jaagt; zo’n 1,8 miljard euro per jaar volgens de TNO arbeidsmonitor.89  Bovendien signaleert het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten een toename van PSA als beroepsrisico, in het bijzonder bij hoger opgeleiden. Zestig procent van de meldingen beroepsziekten van werknemers in een hogere sociaal-economische positie heeft te maken met stress of burn-out.90

Beoogd maatschappelijk effect

Het themaprogramma richt zich op het voorkomen en beperken van arbeids(markt)discriminatie en het aanpakken van (de gevolgen van) psychosociale arbeidsbelasting. Dat doen we door toezicht te houden op het beleid dat werkgevers daarvoor voeren, waarbij de verschillende fasen binnen de loopbaan - en daarmee de duurzame inzetbaarheid van medewerkers gedurende de looptijd van het programma - centraal staan.

Beoogd resultaat in 2019

Het programma pakt Arbeids(markt)discriminatie (AD) en Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA) aan en verkent de mogelijkheden om discriminatie bij werving en selectie aan te pakken.

  • Actieve inspecties en herinspecties van het door werkgevers gevoerde beleid ter voorkoming van psychosociale arbeidsbelasting, alsook op de inzet terzake van arbo-professionele dienstverleners.
  • Actieve inspecties en herinspecties in grotere bedrijven, zodanig dat zij hun beleid voor de aanpak van discriminatie op de werkvloer hebben aangescherpt.
  • Verkennende inspecties bij werkgevers en door hen ingeschakelde intermediairs op de arbeidsmarkt91 , met als resultaat dat de informatiepositie van de Inspectie is verbeterd. Zodat we beter zijn voorbereid op toezicht op discriminatie in het werving- en selectieproces en op het in beweging brengen van ondernemingen en sectoren waarin de verkenningen plaatsvinden.
  • Inspecties naar aanleiding van meldingen of signalen op het terrein van PSA en AD, met als resultaat dat werkgevers, bij wie de aanpak van PSA en AD op de werkvloer te wensen overlaat, (beter) beleid gaan voeren om PSA en AD tegen te gaan.
  • Vanuit 2018 voortzetting van de ‘pilot Pesten’ van het ministerie van SZW, waarin een wetenschappelijk onderbouwde gedragsinterventie wordt ontwikkeld en uitgetest. Deze kan naar verwachting op termijn bij werkgevers met een pestcultuur worden opgelegd.
  • Onderzoek naar de onderliggende oorzaken van PSA en AD en naar het effect van de aanpak door werkgevers en arbo-dienstverleners om PSA en AD bij young professionals (en in de verdere arbeidslevensloop/generatie-analyse) te voorkomen.
  • Nader onderzoek naar een effectieve aanpak van het toezicht op discriminatie bij werving en selectie (waaronder instrument-/interventieontwikkeling).
  • Actieve communicatie (bijeenkomsten, factsheets) met stakeholders en brancheorganisaties over uitgevoerde onderzoeken en (her)inspecties.

Aanpak in 2019

In 2019, doorlopend tot eind 2020, zet het themaprogramma in op inspecties. Deze richten zich op de wijze waarop werkgevers in geselecteerde risicosectoren PSA en AD onder hoger opgeleide young professionals aanpakken. Daarbij wordt in ieder geval ingezet op werkgevers in de sectoren ICT, accountancy, storingsdiensten en (academische) ziekenhuizen. Voor AD wordt ingezet op de sectoren telecom, transport en personenvervoer. Hiermee wordt de Inspectie ook nadrukkelijker zichtbaar in de private sector, daar waar we de afgelopen jaren juist meer in de publieke sector opereerden.

Het programma brengt de resultaten via (tussen)rapportages naar buiten. Om zodoende de ‘norm’ van hoge werkdruk, overwerk, ongewenste omgangsvormen en (on)bewuste discriminatie zichtbaar en bespreekbaar te maken en bij te stellen. Het lopende toezicht op discriminatie op de werkplek wordt voortgezet.

Daarnaast heeft de minister van SZW in september 2016 aan de Kamer toegezegd dat de Inspectie SZW een pilot doet met een nieuwe interventiemethodiek, gericht op de aanpak van de achterliggende oorzaken van pesten op de werkvloer.92 In 2019 wordt de nieuwe interventiemethodiek in een pilot getest in de vorm van een participatief onderzoek, inclusief een training op alle niveaus binnen een bedrijf.

Nieuw – naar aanleiding van het regeerakkoord en de besprekingen in de Tweede Kamer – is de verkenning naar de mogelijkheden om discriminatie bij werving en selectie aan te pakken. In 2019 wordt verder verkend of en hoe dat toezicht effectief vorm kan krijgen. Daarbij hebben niet alleen de wervende werkgevers de aandacht, maar ook de intermediairs, zoals uitzendorganisaties, recruiters, assessmentbureaus en online-platforms, én de door hen gehanteerde geautomatiseerde systemen.

Samenwerking in 2019

Voor meer zelfregulering binnen de uitzendbranche om arbeids(markt)discriminatie tegen te gaan, zoekt de Inspectie naar mogelijkheden om samen te werken met belangrijke stakeholders. Zoals de brancheorganisaties ABU en NBBU. Verder zal de Inspectie andere stakeholders benaderen, zoals kerndeskundigen en arbo-professionals. Die spelen een belangrijke rol en hebben de verantwoordelijkheid om werkgevers te ondersteunen bij het tegengaan van discriminatie op de werkvloer.

89TNO, factsheet werkstress.

90Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, Beroepsziekten in cijfers 2018.

91Het gaat om uitzendbureaus, recruiters, vacaturewebsites, assessmentbureaus, online platforms en leveranciers van digitale systemen waaronder algoritmes.

92Kamerbrief Integrale aanpak pesten, 25 september 2016