De Inspectie SZW heeft een Bijzondere Opsporingsdienst, die onder het gezag van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie (OM) strafrechtelijke onderzoeken uitvoert. Opsporing werkt binnen de kaders van het Meerjarenplan van de Inspectie SZW en binnen het Handhavingsarrangement tussen de Inspectie SZW en het OM. Voor de aanpak van zorgfraude functioneert een apart opsporingsonderdeel - Recherche Zorg -, dat wordt aangestuurd door het OM ten bate van het ministerie van VWS.

De opsporingsinzet is gericht op de aanpak van zware en ondermijnende misdaad op SZW-terrein. Een belangrijk inspectieprogramma is gericht op de bestrijding van arbeidsuitbuiting. Daarnaast wordt opsporing ingezet ter bestrijding van georganiseerde uitkeringsfraude, subsidiefraude, fraude met re-integratiegelden, illegale tewerkstelling/mensensmokkel en grove misstanden op het gebied van arbeidsomstandigheden.

In 2019 zal de opsporingsdienst nader te bepalen aantallen processen-verbaal op het gebied van uitkeringsfraude, arbeidsuitbuiting, mensensmokkkel en ernstige overtredingen Arbo bij het OM indienen en 12 tot 18 processen-verbaal op het gebied van zorgfraude. Naar verwachting zullen uit al deze processen-verbaal ten minste 150 verdachte natuurlijke en/of rechtspersonen voortvloeien.

De inzet van opsporingscapaciteit koppelt de Inspectie in 2019 nog nadrukkelijker aan de programma’s en projecten. Zo hebben de programma’s Asbest, Schoonmaak, Horeca, Fraude- en schijnconstructies, Uitzendbureaus en Arbeidsuitbuiting in hun claim voor 2019 aangegeven de directie Opsporing te willen inzetten ten behoeve van hun programmadoelen. Opsporing wordt dus daar ingezet waar het meeste effect te verwachten is van een strafrechtelijke aanpak. Net als 2018 staat ook 2019 in het teken van de professionalisering van het opsporing- en intelligenceproces. Met name van tactische, digitale en financiële kennis in het opsporingsproces.

Oktober jongstleden heeft de Minister van SZW aan de Tweede Kamer een brief en antwoorden op kamervragen gestuurd met maatregelen om fraude met de WW aan te pakken. In lijn met die brief zijn en blijven dergelijke vormen van georganiseerde uitkeringsfraude onverkort onderwerp van opsporingsonderzoek die structureel gefinancierd worden uit de in het Regeerakkoord toegekende middelen voor versterking van de Inspectieketen. Daarbij vindt nauwe samenwerking plaats met UWV om fraudemogelijkheden te verstoren of via opsporingsonderzoek strafrechtelijk te laten veroordelen.83

Wisselwerking opsporing en toezicht

De Inspectie streeft naar geïntegreerde samenwerking tussen de opsporingsdienst en de inspectieprogramma’s. Dat wil zeggen: er is coördinatie tussen alle (relevante) onderdelen van de Inspectie SZW (inclusief de opsporingsdienst) om gezamenlijk, gericht en met meer effect ondermijnende problemen op te lossen.
Meer dan in voorgaande jaren wordt vanaf 2019 binnen inspectieprogramma’s de inzet van strafrechtelijke vervolging een onderdeel van de interventiemix. Bij de aanpakken voor 2019 is dat voor de verschillende programma’s ook in dit jaarplan beschreven. De opsporingsinzet heeft als hoofdbestanddelen arbeidsuitbuiting, illegale tewerkstelling en grootschalige en georganiseerde fraude met uitkeringen en subsidies.
Vanuit de inspectieprogramma’s zal vanaf 2019 actief worden aangegeven of dit soort opsporingsonderwerpen zich voordoen. Ook is actieve inzet van opsporing nodig bij meerdere varianten van arbeidsmarktfraude en bij bijvoorbeeld grove verwijtbaarheid in het geval van arbeidsongevallen.84  Om de integratie van opsporingsonderzoek met inspectieprogramma’s nog verder te verstevigen, zullen vanaf 2019 meldingen vanuit programma’s en opsporing over en weer actiever worden gedeeld.

Intelligence en opsporing

Door opsporingsinformatie en -kennis te verbinden met informatie uit programma's, kan bij de aanpak van complexe problemen en misstanden, meer effect worden behaald. Door kennisontwikkeling en het analyseren van data zal de Inspectie beter keuzes kunnen maken voor de aanpak van daders in een crimineel netwerk, of van facilitators of faciliterende (gelegenheids)structuren die ondermijnend gedrag vertonen. Ambities voor 2019 en de jaren daarna zijn:

  • Het gevraagd en ongevraagd geven van actuele inlichtingen over criminele trends, ontwikkelingen en fenomenen op het inspectiedomein. Dit met het oog op het maken van strategische keuzes door de Inspectie en het Ministerie SZW.
  • Het tot stand brengen van een goede informatiepositie op het gebied van daders, netwerken en facilitators van georganiseerde misdaad, zodat inspectieprogramma’s en opsporing meer gefundeerde tactische besluiten kunnen nemen over een gerichte aanpak.
  • Permanent zorgen voor een zorgvuldige registratie en beoordeling van meldingen over (grove) misstanden en incidenten. Het borgen van een zorgvuldig en professioneel ingericht intake- en aangifteproces voor mogelijke slachtoffers van mensenhandel – waarbij hun bescherming altijd centraal staat - gericht op het goed kunnen beoordelen, beoordelen (samen met het OM) of succesvolle opsporing en vervolging haalbaar is.

Aanpak zorgfraude

Met middelen van het ministerie van VWS is binnen de Inspectie de afdeling Recherche Zorg opgericht. Dit onderdeel richt zich op strafrechtelijke opsporing van fraude in de zorg. Daarmee wordt een stevige opsporingsfunctie op het terrein van fraude met persoonsgebonden budgetten en zorgdeclaraties geborgd. Ook kan zo voldoende (sector)specifieke kennis en expertise worden opgebouwd. Deze kennis wordt ingezet bij de verdere ontwikkeling van het beleid.

Met input van ketenpartners brengt de Inspectie jaarlijks een signaleringsbrief met de opgedane inzichten en knelpunten uit voor het ministerie van VWS. Om de gehele keten te versterken, participeert de Inspectie daarnaast in (interdepartementale) overleggen, werkgroepen en samenwerkingsverbanden. Met het ministerie van VWS en het Openbaar Ministerie is afgesproken welke inhoudelijke prioriteiten de Inspectie aanhoudt bij de opsporing van zorgfraude.

Opsporingsonderzoeken die de Inspectie uitvoert, vallen onder het gezag van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. In 2018 en 2019 zal de Inspectie SZW op het terrein van zorgfraudebestrijding de methoden van risicoanalyse, effectmeting en intelligencegestuurd werken toepassen. Daarnaast zal waar mogelijk gebruik worden gemaakt van het machtigingsbesluit schade beperkende maatregelen zorgfraude. Daarmee kan informatie uit lopende strafrechtelijke onderzoeken met de in het besluit opgenomen partners worden gedeeld. Met deze informatie kunnen partijen maatregelen nemen ter voorkoming en bestrijding van fraude in de zorgsector.

83Minister SZW, Kamerbrief: Uitkeringsfraude arbeidsmigranten WW, 2018-0000161434, 1 oktober 2018.

84De programma’s Asbest, Schoonmaak, Horeca, Fraude/schijnconstructies, Uitzendbureaus en Arbeidsuitbuiting hebben in hun claim voor 2019 aangegeven de directie Opsporing te willen inzetten voor hun programmadoelen.