Het programma richt zich op de aanpak van (schijn)constructies, niet-naleving van cao’s en uitkeringsfraude. Op het gebied van (schijn)constructies gaat het om risico’s aan de onderkant van de arbeidsmarkt: onvoldoende inkomen/onderbetaling, arbeidsuitbuiting en bestaansonzekerheid. Daarnaast wordt verkend in hoeverre deze risico’s voorkomen in de platformeconomie en wat voor handhavingsregime op de platformeconomie nodig is. Het programma neemt verzoeken in behandeling van de sociale partners om cao-nalevingsverzoeken uit te voeren. Het programma ondersteunt IND-verzoeken omtrent erkend en sociaal referenten en trekt deels samen op bij de uitvoering/inrichting van de handhavingsactiviteiten. Zo kan misbruik worden tegengegaan. Voor alle activiteiten geldt dat er nauwe samenwerking met Opsporing plaats zal vinden.

Voor het onderdeel uitkeringsfraude gaat het om het detecteren van zwart werken met een uitkering, en het beoordelen van de manier waarop UWV, SVB en gemeenten hun taak om fraude tegen te gaan uitvoeren. Daarbij wordt bekeken of intensivering van het aanpakken van zwartwerken met een uitkering nodig is en, zo ja, welke aanjagende rol het programma daarbij speelt.

Uit Jaarplan 2019

De Inspectie loopt in de praktijk tegen constructies aan die (bewust) complex zijn gemaakt om de handhaving te belemmeren. In de ‘Staat van eerlijk werk’ constateerde de Inspectie in 2017 dat eerlijk werk op de Nederlandse arbeidsmarkt onder druk staat. Malafide werkgevers maskeren onderbetaling met een ogenschijnlijk deugdelijke loonadministratie, met oneigenlijke vormen van detachering, contracting, schijnzelfstandigheid, of moeilijk haalbare stukloonconstructies. Ze laten werknemers fors betalen voor huisvesting, of boeken andere oneigenlijke of overtrokken kosten af.

Beoogd maatschappelijk effect

Het programma Schijnconstructies, cao-naleving en fraude draagt bij aan gelijk loon voor gelijk werk (cao-naleving). Verder zorgt het voor een betere detectie en aanpak van (schijn)constructies waarbij mensen in oneerlijke arbeidsomstandigheden werken, draagt bij aan een betere aanpak van zwart werken met een uitkering en bestrijdt fraude en misbruik door erkend referenten van de IND. Het programma richt zich op de risico’s/thema’s (schijn)constructies, uitkeringsfraude en migratiefraude. Het programma onderzoekt ook op verzoek van sociale partners ook cao-naleving in bedrijven.

Bij (schijn)constructies gaat het om risico’s aan de onderkant van de arbeidsmarkt: onderbetaling, arbeidsuitbuiting en bestaansonzekerheid. Daarnaast krijgen risico’s die samenhangen met de platformeconomie, zoals het afwentelen van verantwoordelijkheden, hier specifieke aandacht. Voor het onderdeel uitkeringsfraude richt de aandacht van de Inspectie zich op het detecteren en signaleren van zwart werken met een uitkering voor onder andere de Belastingdienst, het UWV of gemeenten.

De Tweede Kamer constateert in 2017 dat de Inspectie effectmeting doet van de aanpak van gefingeerde dienstverbanden en cao-verzoeken. De Kamer verzoekt de regering ook effectmeting van de aanpak van andere schijnconstructies in te stellen en de effectiviteit ervan te monitoren.93  Om recht te doen aan deze motie zijn voor 2019 indicatoren voor effectmeting benoemd, op basis waarvan het maatschappelijk effect van de aanpak schijnconstructies aannemelijk kan worden gemaakt.

Beoogd resultaat in 2019

  1. De Inspectie SZW is in staat geweest drie belangrijke (grensoverschrijdende) fenomenen van complexe (schijn)constructies te benoemen, te detecteren en aan te pakken.
  2. De Inspectie heeft sociale partners 25 onderzoeksbevindingen geleverd in verband met cao-naleving en er is onderzoek verricht naar aard cao-naleving, waaronder bevindingen over contracting.
  3. De Inspectie heeft twee behandelmogelijkheden voor de aanpak van schijnconstructies opgesteld.
  4. Het misbruik van regelingen op het gebied van arbeidsmigratie is afgenomen door het controleren van 250 IND-verzoeken.
  5. In samenwerking met ketenpartners heeft de Inspectie een bijdrage geleverd aan de aanpak van zwart werken met een uitkering.

Aanpak in 2019

Om bovenstaand doel te bereiken zal de Inspectie een breed scala aan handhavingsinstrumenten inzetten. Zoals inspecteren, rechercheren, onderzoeken en analyseren. Ook zet de Inspectie diverse communicatiemiddelen in, en werkt ze nauw samen met andere inspectie- en uitvoeringsdiensten, gemeenten en sociale partners. Bevordering van publiek-private samenwerking is ook een belangrijke interventie. De Inspectie werkt samen met de uitvoerders aan het voorkomen en bestrijden van fraude. Daarom verbetert de Inspectie de signalering van mogelijke casussen van zwarte fraude aan onder andere het UWV en gemeenten.

Samenwerking in 2019

De Inspectie SZW werkt bij de aanpak van schijnconstructies samen met onder meer de Belastingdienst, het UWV, de SVB, de IND en sociale partners. Deze samenwerking kan enerzijds bestaan uit het delen van informatie en anderzijds uit het verrichten van gezamenlijk onderzoek.

Schijnconstructies ontrafelt

De afgelopen jaren zijn er door de Inspectie SZW 157 onderzoeken gedaan naar schijnconstructies. In 61 gevallen konden er overtredingen worden vastgesteld. De boete die gegeven is loopt in de miljoenen euro’s. In acht gevallen is het dossier overgedragen aan het Openbaar Ministerie voor nader strafrechtelijk onderzoek. Zo heeft de Inspectie SZW onwenselijke constructies ontrafeld in onder meer de 24-uurszorg, werkconstructies met schijnzelfstandigen en gefingeerde dienstverbanden.

Een speciaal team richtte zich de afgelopen jaren vooral op die bedrijven die bewust de regels ontduiken via ingewikkelde constructies om daarmee de kosten van arbeid te verlagen. Het gaat hierbij om constructies die onwenselijke effecten hebben doordat werknemers in een slechtere positie worden gebracht. Zij worden dan veelal onderbetaald en maken te lange werktijden. Daarnaast zorgen deze constructies voor oneerlijke concurrentie.

De onderzoeken naar deze schijnconstructies vergen in verhouding veel meer tijd dan de reguliere inspecties. Dat komt mede door het internationale karakter van de constructies. Het vergt intensief onderzoek om de drempels die moedwillig door het bedrijf worden opgeworpen te ontrafelen om de bewijslast tegen de fraudeur rond te krijgen. Bij de onderzoeken werkt de Inspectie SZW nauw samen met onder meer de Belastingdienst, UWV, ILT, IND en de Nationale Politie.

De overtreding die het meest geconstateerd wordt is het hier werken zonder een tewerkstellingsvergunning. Een goede tweede is onderbetaling.

Schijnzelfstandigen

Een andere complexe constructie die ontrafeld werd door de Inspectie is het werken met buitenlandse schijnzelfstandigen. Door schijnzelfstandigen in te zetten kan een werkgever aanzienlijk goedkoper werken. Hij betaalt immers geen loonbelasting en premies en kan hij hen inzetten tegen een laag tarief. Samen met de IND en de RVO heeft de Inspectie een aantal onderzoeken gedaan naar faciliteerders die het verblijf in Nederland en de toegang tot de arbeidsmarkt voor deze buitenlandse ‘zelfstandigen’ regelen.

93Tweede Kamer 34 725 XV nr. 11 (Motie lid Yesilgöz-Zegerius e.a. 28 juni 2017)