In oktober 2018 hield de Inspectie SZW een inspectie bij de gemeente Tilburg. Aanleiding was een melding van de gemeente zelf over onveilige rioolwerkzaamheden. Het inspectiebezoek bleek voor Tilburg een goede reden te zijn om meer werk te gaan maken van verantwoord opdrachtgeverschap. In korte tijd heeft de gemeente veel verbeteringen in gang gezet.

Arbeidsinspecteur Michel Schenk beschrijft de situatie die hij bij de inspectie van de Tilburgse rioolwerkzaamheden aantrof: ‘De afgegraven grond lag op een steile helling, waardoor er inkalvingsgevaar was. De rioolbuizen waren niet afgedicht, waardoor medewerkers het risico liepen om giftige dampen in te ademen. Bovendien waren de kuil en het kruispunt waarop de werkzaamheden plaatsvonden niet goed afgezet. De risico’s van het project waren duidelijk niet goed geïnventariseerd en er waren geen specifieke maatregelen genomen, door de aannemer noch door de gemeente.’

Stillegging

De situatie was ernstig genoeg om de werkzaamheden te laten stilleggen. Schenk: ‘In dit geval had de gemeente dat al gedaan. Die stillegging hebben wij overgenomen.’ Projectleider Marco Klessens van de gemeente Tilburg bevestigt: ‘We hadden onze bedenkingen bij wat we zagen bij de werkzaamheden aan het riool. Vanuit onze verantwoordelijkheid als opdrachtgever hebben we daarop het werk stilgelegd en de Inspectie ingeschakeld.’

Risico-inventarisatie

Volgens Schenk is de aannemer als uitvoerder van de werkzaamheden verantwoordelijk voor de veiligheid van zijn medewerkers. ‘Maar de opdrachtgever draagt inderdaad ook verantwoordelijkheid. Zo moet hij bijvoorbeeld al in een vroeg stadium van de ontwerpfase inventariseren wat de risico’s van de werkzaamheden zijn en welke voorzieningen volgens het Arbobesluit vereist zijn. Bovendien moet hij er vervolgens op toezien dat die voorzieningen worden getroffen. Dat was niet gebeurd.’

Kennisgeving eis naleving

"We beschouwden de kennisgeving als een wake up call"

Op basis van de bouwprocesbepalingen van het Arbobesluit legde de Inspectie Tilburg daarom een “kennisgeving van een eis tot naleving” op. Klessens: ‘Daar schrokken we van, omdat onze gemeente wel degelijk oog heeft voor veilig en gezond werken, en onveilig werken vanzelfsprekend niet wil faciliteren. Dat bleek ook wel uit onze bedenkingen bij deze rioolwerkzaamheden. We hadden dan ook bezwaar kunnen maken, maar hebben dat bewust niet gedaan. We beschouwden de kennisgeving als een wake up call en een keerpunt in veilig en gezond werken. We wilden dan ook graag met de Inspectie in gesprek om van elkaar te leren en tot verbeteringen te komen.’

Constructief gesprek

Naar aanleiding van dit gesprek stelde de Inspectie de eis tot naleving definitief. ‘We hadden een verhelderend en constructief gesprek met de gemeente Tilburg, en er was sprake van wederzijds begrip’, zegt Schenk. ‘Maar we moeten wel ons handhavingsbeleid volgen. Zo kunnen we op een later tijdstip controleren of de gemaakte afspraken zijn nagekomen. Overigens heb ik alle vertrouwen in Tilburg.’

V&G-plannen: levende documenten

"Zo worden de V&G-plannen in feite levende documenten"

Tilburg werkt al sinds 2013 met V&G-plannen. Deze plannen zijn destijds samen met de Inspectie opgezet, aldus kwaliteitsmedewerker Gertjan Bax. ‘Nieuwe inzichten en verbeteringen zijn daarin echter niet opgenomen. In het gesprek met de Inspectie zijn we ons ervan bewust geworden dat we deze plannen zodanig moeten opstellen dat ze naar de specifieke situatie kunnen worden toegeschreven. Zo worden de V&G-plannen in feite levende documenten. Wel worden de plannen voorafgaand aan de uitvoering door de kwaliteitsmedewerker gecontroleerd. Dit gebeurt met alle V&G-uitvoeringsplannen van de uitvoerende partij.’

Concrete maatregelen

Daarnaast heeft Tilburg enkele concrete maatregelen genomen. ‘Structureel hebben we alle afdelingshoofden op de hoogte gebracht van het bestaan van de V&G-plannen en wat daaraan moet gebeuren’, vertelt Klessens. ‘De afdelingen Ruimtelijke Uitvoering team realisatie en Project-, Programma- en Interimmanagement (PPI) hebben veel te maken met projecten in de openbare ruimte. Deze afdelingen reageerden positief en maken nu de benodigde verbeterslagen.’

Aanleg V&G-dossier

‘Verder hebben we direct alle betrokkenen van lopende projecten - zoals projectontwikkelaars, architecten en aannemers - geïnformeerd dat ze op tijd dienen te beginnen met de aanleg van een V&G-dossier, ongeacht de fase waarin deze projecten zich bevinden’, vervolgt Klessens. ‘Bovendien gaan we er in Tilburg op toezien dat alle aflopende certificaten “VCA-Leidinggevende” worden geactualiseerd.’

Tilburg geen uitzondering

Deze Tilburgse casus is volgens Schenk niet uitzonderlijk. ‘Opdrachtgevers zijn verplicht zich er al in de initiatief- en ontwerpfase van te vergewissen dat bouwwerkzaamheden veilig en gezond kunnen worden uitgevoerd, en dat betrokken aannemers in staat zijn de arboverplichtingen in de uitvoeringsfase na te komen. Maar bij veel overheden en private partijen leeft verantwoord opdrachtgeverschap nog onvoldoende. Ze zijn er wel mee bezig, maar de ontwikkelingen bevinden zich nog in een pril stadium. Wat dat betreft was Tilburg ook voor ons een wake up call.’

Soms ook zijn opdrachtgevers zich nog onvoldoende bewust van het gewicht van hun rol.

V&G: wezenlijk onderdeel van bouwproces

Eén ding is zeker: het inspectiebezoek heeft in Tilburg in korte tijd veel in gang gezet. Klessens: ‘We gaan nog zorgvuldiger om met beoordelingen van ontwerpen. Bovendien realiseren we ons nog meer dan voorheen dat veilig en gezond werken moet gaan leven in onze organisatie, en een wezenlijk onderdeel is van het totale bouwproces.’

Meer informatie

Emagazine Verantwoord opdrachtgeverschap 2018