Stichting Vlink zet zich in voor het verhogen van het veiligheidsbewustzijn van aannemers, opdrachtnemers én opdrachtgevers in het Groningse aardbevingsgebied, en voor het voorkomen van ongevallen. Jurry Swart, die als adviseur is verbonden aan Vlink en samen met Harold Marsman het ondersteuningsteam vormt: ‘Wij zetten in op cultuur, leiderschap en gedrag, en willen op deze wijze veilig en gezond werken naar een hoger niveau brengen.’

‘Het veiligheidsvak wordt gedomineerd door risicobeheersing en procedures’, vertelt Swart. ‘Doorgaans zijn veiligheidskundigen dan ook buitengewoon goed op de hoogte van alle wet- en regelgeving. Het is echter de vraag of je met uitsluitend toezicht en handhaving het veiligheidsprobleem oplost. Ondanks de focus op V&G-plannen, RI&E’s, TRA’s en LMRA’s vallen er in de bouwsector jaarlijks immers zo’n twintig doden en raken honderden mensen ernstig gewond. En het wordt alleen maar erger. Is investeren in versterking van de harde kant dus slim? Vlink probeert een ander geluid te laten horen. Wij zetten in op een cultuuromslag. En langzamerhand begint men dat geluid te horen.’

Morele verantwoordelijkheid

"Van aannemers in het aardbevingsgebied horen we dat veiligheid op de kaart is komen te staan, en dat men nu wezenlijk anders met veiligheid omgaat."

Swart groeide op in de veiligheidscultuur van Shell. ‘Daarna heb ik bouwprojecten begeleid voor VolkerWessels. Via contact met een Gronings bouwbedrijf raakte ik betrokken bij het aardbevingsdossier. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) had diverse aannemers uitgenodigd voor een gesprek over het veilig uitvoeren van versterkingsactiviteiten. Daarbij ging het niet alleen om de veiligheid bij bouwwerkzaamheden, maar ook om de verkeersveiligheid. De versterkingsactiviteiten brengen immers duizenden voertuigbewegingen met zich mee, waardoor ook de kans op verkeersongevallen toeneemt. In overleg met NAM, Groningse aannemers en Bouwend Nederland hebben we toen de Stichting Vlink opgericht.’

Focus op opdrachtgever

Vlink begon met het opbouwen van relaties met aannemers die actief zijn in het noorden. ‘We kwamen erachter dat die aannemers van goede wil zijn en veilig willen werken’, aldus Swart. ‘Maar aannemers werken in een financieel-economisch gedreven systeem, waarin het moeilijk kan zijn om veilig te werken, en opdrachtgevers verkeerde signalen kunnen afgeven. Daarom is Vlink zich ook gaan richten op de opdrachtgever.’

Spanningsveld

Vlink kwam erachter dat verantwoord opdrachtgeverschap ook beleid van de Inspectie SZW is. Swart: ‘We hebben de Inspectie benaderd om, ieder vanuit een eigen rol, te werken aan een gebiedsgerichte aanpak voor Groningen rondom verantwoord opdrachtgeverschap. Interessant daarbij is de vraag wat er wordt bedoeld met "verantwoord". De Inspectie benadert dat vanuit de wettelijke verplichting van de opdrachtgever om veilig en gezond werken mogelijk te maken. Vlink richt zich meer op de morele verantwoordelijkheid. Dit spanningsveld, met enerzijds de juridische en anderzijds de morele verantwoordelijkheid, willen we gaan onderzoeken. In ieder geval vullen die twee elkaar mooi aan.’

Goede voorbeelden

Dat onderzoek is volgens Swart niet eenvoudig. ‘Met het ondersteuningsteam werken we aan bewustwording en het creëren van een cultuur waarin veiligheid er écht toe doet. Dat doen we onder meer door gebruik te maken van goede voorbeelden. Zo is het bedrijven in de chemische sector gelukt om veiligheid in de cultuur, het leiderschap en het gedrag te borgen. Daarnaast zien we in de rechtspraak dat er rechters zijn die zeggen dat een dodelijk ongeval is toe te schrijven aan opzettelijk handelen, omdat de regels bewust werden overtreden. Met dit soort voorbeelden en het onder de aandacht brengen van jurisprudentie proberen we het begrip voor veilig en gezond werken op te rekken.’

Leren van ervaringen

"Dit nooit meer" zeggen aannemers die van dichtbij een ongeluk hebben meegemaakt. Maar dan is het te laat. ‘Als men eerst zo’n ervaring nodig heeft om inzicht te krijgen, hebben we nog een lange weg te gaan’, aldus Swart. ‘Daarom moeten we dit soort traumatische gebeurtenissen omkeren, zodat we ervan leren. Zonder belerend te worden. Want dat is de keerzijde van ons vak. Voordat je het weet ben je een moraalridder. En dan ontstaat er weerstand.’

Lange adem

Vlink is nu zo’n vier jaar bezig. Swart: ‘Van aannemers in het aardbevingsgebied horen we dat veiligheid op de kaart is komen te staan, en dat men nu wezenlijk anders met veiligheid omgaat. Qua bewustwording hebben we dus een stap gemaakt. En de lessen die we nu in Groningen leren, kunnen we straks mogelijk ook elders toepassen. Maar veilig en gezond werken stevig borgen in organisaties is een lang proces. Ontmoedigend? Het vraagt in ieder geval om een lange adem.’

www.vlinkgroningen.nl

Werken aan veilig bouwen in Groningen

De Stichting Vlink is opgericht om aannemers in het aardbevingsgebied in Groningen te ondersteunen in het verbeteren van hun veiligheidscultuur en veiligheidsleiderschap. Ze richt zich hierbij op leiderschapsontwikkeling, gedrag en de dilemma’s van de alledaagse praktijk van vaklieden op de bouwplaats. Vlink heeft hiertoe een programma van workshops, diverse tools en hulpmiddelen ontwikkeld.

De Inspectie SZW zet zich in de bouw en infra onder meer in voor verantwoord opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap voor eerlijk, gezond en veilig werk. Een hiermee samenhangende doelstelling is een versterking van veiligheidsbewustzijn bij middelgrote en kleinere opdrachtgevers en opdrachtnemers. Daarbij gaat het om de hele keten, van de opdrachtgever en ontwerpende partij tot en met partijen in de uitvoeringsfase. De Inspectie SZW wil onder andere met voorlichting partijen het juiste handelingsperspectief bieden en zal waar nodig handhavend optreden.