Het project ‘Baggeraars 2019’ van de Inspectie SZW onderzoekt hoe baggeraars zo veilig mogelijk met ioniserende (ofwel radioactieve) straling werken. Senior inspecteur en specialist straling Michel Lammers: ‘Mensen op baggerschepen weten veel van slib en water, maar weinig van straling. Daarom is het zo belangrijk om daar toezicht op te blijven houden.’

Zoals in veel industrieën gebeurt, gebruiken ook baggeraars radioactieve straling. Lammers legt uit: ‘In hun geval om te zien of ze wel de juiste verhouding slib en water bovenhalen. Het gebruik van radioactieve bronnen is een betrouwbare manier om te meten. Het werkt altijd en onder alle condities.’

'Het gebruik van radioactieve bronnen om te meten: het werkt altijd'

Project Baggeraars

Ioniserende straling brengt echter ook risico’s met zich mee. In juli 2019 startte de Inspectie SZW het project Baggeraars 2019, dat onderzoekt hoe het gesteld is met de stralingshygiëne aan boord van baggerschepen. Het project draait een half jaar.

Lammers: ‘Ons doel is om te kijken of de baggerbedrijven voldoen aan de wetgeving en het effect vast te stellen van eerdere inspecties. Ook willen we de aandacht voor de risico’s van radioactieve straling bij bedrijven verhogen. Bedrijven die straling als hun core business hebben, zoals bijvoorbeeld een kerncentrale, hebben die aandacht wel. Maar bij bedrijven die veel weten van hun eigen business maar niet veel van straling, zoals baggeraars, verslapt de aandacht na ons bezoek meestal al snel.’

Speerpunten

Om de aandacht te verscherpen, telt het project vier speerpunten. Lammers: ‘Wij kijken ten eerste (speerpunt 1) naar de vergunningen om met radioactieve stoffen te mogen werken. Die zijn vaak niet in orde. Dat komt ook omdat in de baggerindustrie relatief veel wisselingen van de wacht zijn: steeds moeten opnieuw papieren in orde worden gemaakt. Dat heeft vaak niet de prioriteit. En dat terwijl de risico’s groot zijn.

Op die manier kunnen radioactieve bronnen in handen komen van bedrijven die daar geen deskundigheid voor hebben. Met als gevolg het - mogelijk onbedoeld - vrijkomen van Ioniserende straling.’ Daarnaast (speerpunt 2) moeten radioactieve bronnen jaarlijks worden gecontroleerd door een deskundig bedrijf. ‘Ook dat wordt wel eens vergeten. Bij een dergelijke controle kun je door meting van de straling een eventuele lekkage vinden. Zou dit lek niet gevonden zijn, dan worden werknemers aan boord van de baggerschepen blootgesteld aan Ioniserende straling.’

Stralingsexperts binnen handbereik

In de bedrijvenwereld bestaan verschillende soorten experts die verstand hebben van kernenergie. Een daarvan is een toezichthoudend medewerker stralingsdeskundige (TMS). Lammers: ‘Sinds een wetswijziging van 2018 moet binnen ieder bedrijf dat werkt met Ioniserende straling een TMS toezicht houden op de werkvloer.

Is het risico hoog, dan moet die persoon er echt met zijn of haar neus bovenop staan. Voor de baggerindustrie hebben we bepaald dat de TMS, in het geval van een calamiteit, binnen twee uur op een baggerschip is (speerpunt 3). Lukt dit niet omdat het schip bijvoorbeeld op zee vaart, dan moet er een TMS aan boord zijn.’

'Er moet iemand aanwezig zijn die verstand van straling heeft'

‘Voor kleine bedrijven is dit een grote kostenpost’, vertelt Lammers. ‘Baggeraars zijn hier soms dus niet zo blij mee.’ Lammers en zijn collega’s controleren hierop, en ‘we doen daarnaast ons best om uit te leggen dat als er een calamiteit is, er nu eenmaal iemand aanwezig moet zijn die verstand van straling heeft.’

Tenslotte moet er een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) zijn gedaan op het gebied van straling: een berekening van de hoogte van de risico’s bij een bepaalde hoeveelheid straling en welke maatregelen men moet nemen om deze risico’s te beheersen (speerpunt 4). Lammers: ‘Natuurlijk letten we niet alleen op deze vier speerpunten, we letten erop of alle bepalingen die bij wet zijn vastgelegd, worden nageleefd.'

Nieuwe aanpak

Lammers en zijn collega’s proberen met het project een nieuwe aanpak uit. Zo hebben ze de afdeling A&O (Analyse en Onderzoek) gevraagd om het project te evalueren. ‘Vroeger deden we dat zelf, maar door gebruik te maken van de kennis van anderen, doen we misschien nieuwe inzichten op. Met deze aanpak hopen we straks iets meer te kunnen zeggen over het effect dat we bereikt hebben en wat de beweegredenen zijn voor werkgevers om wel of niet aan de wet te voldoen.’

Daarnaast is, voorafgaand aan de inspecties, de branchevereniging van de baggerindustrie gevraagd of ze de inspectie en de speerpunten aankondigen op hun website. ‘De bij de branchevereniging aangesloten leden weten dan dat we eraan komen en nemen misschien alvast maatregelen. We kunnen maar zoveel inspecties per jaar uitvoeren, dus we houden steeds ons doel in het oog: op een zo efficiënt mogelijke manier zoveel mogelijk bedrijven bereiken en zorgen dat er in Nederland zo veilig mogelijk gewerkt wordt met straling.’

Het Kernenergiewet (KEW) team van de Inspectie SZW is ondergebracht bij het Inspectiebreed Kenniscentrum (IKC). Binnen dit KEW-team zijn specialisten werkzaam die toezicht houden op de kernenergiewetgeving. Naast de inbreng van hun specialistische kennis, voeren zij toezicht uit binnen het programma Bedrijven met Gevaarlijke Stoffen (BmGS).