Ruim 400 bedrijven in Nederland vallen onder het Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO): zij hebben grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen in opslag of bewerking. Gaat er in zo’n bedrijf iets mis, dan heeft dat grote gevolgen voor werknemers, omgeving en milieu. Een groot aantal van die bedrijven bestaat al sinds de jaren 60 - 70 en heeft hun oorspronkelijke levensduur bereikt of overstegen.

De Inspectie SZW startte daarom in 2017, samen met de BRZO+ partners, het project ‘Ageing’ met als hoofdvragen: Hoe wordt door deze bedrijven de veroudering van installaties in kaart gebracht? En hoe wordt de integriteit van de installaties bewaakt?

Wat is ageing?

Binnen BRZO-bedrijven (van relatief eenvoudige (logistieke) opslag tot complexe chemische fabrieken als raffinaderijen) heeft het project specifiek aandacht voor ‘ageing’ - veroudering. ‘Daarbij gaat het ten eerste om de techniek: veroudering van apparatuur en installaties’, vertelt Marcel de Haan, projectleider procesveiligheid en landelijk projectleider voor het BRZO+ project Ageing.

‘Denk bijvoorbeeld aan leidingen die heel heet worden. Die zijn geïsoleerd om afkoeling te voorkomen. Je wilt immers geen energie kwijtraken. Maar als die isolatie slecht gemonteerd is of lek raakt, dan kan daar gedurende lange tijd regenwater binnendringen en de leidingen buiten het zicht corroderen. Op enig moment kan zo’n leiding bezwijken en kunnen er ineensgrote hoeveelheden gevaarlijke stoffen vrijkomen. Die stoffen kunnen brandbaar en/of toxisch zijn.’

Aandacht voor details

De Inspectie wil dat bedrijven zich voldoende bewust zijn van de risico’s van verouderende installaties.

De Haan: ‘Wij kijken of een bedrijf voldoende aandacht heeft voor veroudering, of ze het probleem onderkennen. Neem bijvoorbeeld koel- en bluswaterleidingen en sproeiers, die om grote opslagtanks heen zitten. Als er rondom die tank een externe brand uitbreekt, moeten die sproeiers het wél doen. Anders vliegt ook de tank in brand.

De staat van dergelijke voorzieningen moet dus regelmatig worden gecontroleerd.’ Hoe vaak? ‘Dat hangt er onder andere vanaf of zo’n bedrijf aan de kust zit of in het binnenland, vanwege de corrosie van zout en de gekozen materialen. Voor al dit soort details moet een bedrijf aandacht hebben.’

Kennis overdragen

Ageing gaat echter niet alleen om veroudering van installaties. De Haan: ‘Ook kennis binnen het bedrijf, en de organisatie zelf, kunnen verouderen. Als je twintig jaar hetzelfde blijft doen, mis je innovatie. Je ziet nu dat technisch goed geschoolde mensen, noodzakelijk voor  bijvoorbeeld het onderhoud aan de installaties, steeds moeilijker te vinden zijn. Je moet als bedrijf dus tijdig kennis aftappen van de mensen die straks met pensioen gaan.

'Techniek is geen sexy vak om te gaan studeren'

Het is belangrijk dat bedrijven zich hiervan bewust zijn.’ Dit verlies van kennis is een collectief probleem, ziet De Haan. ‘Techniek is geen sexy vak om te gaan studeren. De populatie van mensen werkzaam in de technische sector vergrijst.’

Inspecteren op onderkenning

De Inspectie SZW voert het project niet alleen uit: het BRZO-toezicht gaat altijd in samenwerking met de omgevingsdiensten en de veiligheidsregio’s (brandweer, rampen en crisisbeheersing). Als een bedrijf aan water of nabij een waterwingebied ligt kijkt ook vaak het Waterschap mee. Gevaarlijke stoffen kunnen immers bij een calamiteit ook in het water terechtkomen.

Het eerste jaar dat het toezicht werd uitgevoerd, keken de Inspectie SZW en haar partners vooral naar de onderkenning van ageing bij bedrijven. ‘Voor een heleboel bedrijven was dit een trigger om veroudering meer gestructureerd aandacht te gaan geven. Het vergt een studie en een procedure om te weten waar de kwetsbare delen in het bedrijf zitten en deze de juiste aandacht te geven.’ De meeste bedrijven hadden die dingen vervolgens binnen de gestelde termijn op orde.

Analyse van het project

In 2018 deden de Inspectie SZW en haar partners een analyse van de resultaten en de projectopzet. ‘Zo’n project is best complex’, ziet De Haan. ‘Je werkt met veel verschillende organisaties samen. Het is een kunst om iedereen goed geïnformeerd te houden en de uniformiteit te bewaken.’ Een van de leerpunten was dat het beter is om inspecteurs binnen de eigen organisatie op te leiden, in plaats van op één centraal punt. De inspecteurs van de brandweer zijn binnen de brandweer opgeleid, de inspecteurs van de Inspectie SZW binnen de Inspectie SZW, enzovoorts.’

'Onderhoud en inspectie zijn belangrijk om ageing te ondervangen'

Lange-termijndenken

Heeft De Haan advies voor BRZO-bedrijven? ‘De running business van bedrijven is vaak gericht op nu, of volgend jaar. Maar je moet echt op de langere termijn, dus meerdere jaren, vooruit kijken. Wanneer ga je onderdelen repareren, onderhouden of vervangen? Wanneer inspecteer je ze?’ Onderhoud en inspectie zijn heel belangrijk om ageing te ondervangen, benadrukt De Haan.

‘Natuurlijk zijn bedrijven afhankelijk van wat financieel mogelijk is. Maar als ze nú investeren, kunnen ze er jaren de vruchten van plukken. Omdat ze dan tussentijds geen installatie onderdelen hoeven te vervangen, en rustig en stabiel kunnen blijven draaien. Daar is de veiligheid mee gediend. Uiteindelijk is de zorg voor onderhoud en inspectie een samenspel van de mens, de techniek en de organisatie eromheen.’