Tekst Arthur Simonse
Foto Bart van Vliet

Gaat het goed met onze bijen, dan gaat het goed met onze voedselproductie, onze natuur en onze gezondheid. Helaas gaan wereldwijd bijen - en andere bestuivers – in aantallen én soorten achteruit. In Nederland dreigt zelfs meer dan de helft van de wilde bijensoorten te verdwijnen. Hoog tijd dus voor actie. Hoog tijd voor een nationale bijenstrategie.

Susanne Sütterlin, Programmamanager Nationale Bijenstrategie bij het Directoraat-generaal Agro en Natuur.

“Eigenlijk gaat het al sinds 2010 slecht met met name de honingbij”, aldus Susanne Sütterlin, programmamanager Nationale Bijenstrategie bij het Directoraat-generaal Agro en Natuur. ”Complete volken kwamen met name de winter niet door - onder andere - door ziekten, plagen en mogelijk bestrijdingsmiddelen. En dat zagen we niet alleen in Nederland, het gebeurde wereldwijd. De sterfteaantallen waren zelfs zo alarmerend dat de Verenigde Naties er onderzoek naar heeft uitgevoerd. Met name naar aanleiding van die hoge wintersterfte zijn we bij LNV in actie gekomen. Toenmalig staatsecretaris Dijksma heeft in 2012 een grote conferentie georganiseerd, waarbij echt iedereen - imkers, wetenschap, overheden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, boeren en burgers - was uitgenodigd om hun zegje te doen. Als resultaat van die bijeenkomst zag het Actieprogramma Bijengezondheid het licht. En dat actieprogramma wierp - onder andere door mooie initiatieven van bijvoorbeeld de imkersverenigingen, de gewasbeschermingsmiddelenindustrie en NGO’s - vruchten af. De honingbijpopulatie groeide weer.”

Hilde Engels, Programmaleider Verduurzaming Voedselconsumptie bij Natuur & Milieu.

Wilde bijensoorten

“Maar doordat de focus in het Actieprogramma met name lag op de honingbij, schoot in de jaren daarna de aandacht voor de wilde bij - en veel andere bestuivers - er wellicht een beetje bij in”, aldus Hilde Engels, programmaleider Verduurzaming Voedselconsumptie bij Natuur & Milieu. “En dat was te merken: van de wilde bijensoorten in ons land gaat op dit moment 63 procent in aantal achteruit, veroorzaakt door een gebrek aan nectar- en stuifmeelrijke planten en bloemen, vernietiging van leefgebied en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. En natuurlijk hebben verschillende NGO’s programma’s opgestart om dat tij te keren, maar al snel werd duidelijk dat er een overkoepelende strategie moest komen, waaraan ook de sector, bedrijven en de overheid zich moest verbinden.”

“En dat werd dus de Nationale Bijenstrategie die in januari 2017 door staatssecretaris Van Dam, tijdens de Nationale Voedseltop, werd aangekondigd,” aldus Susanne Sütterlin. En dat hebben we breed, in samenwerking met partners, opgezet. Immers, bestuiving is niet alleen essentieel voor veel van onze voedselgewassen, zoals fruit en vruchtgroenten, maar ook voor veel planten in de natuur. Dit moeten en willen we met z‘n allen behouden. Daarom ook een strategie om niet alleen het voortbestaan van de wilde bij en de honingbij, maar ook het voortbestaan van alle andere bloembezoekende insecten veilig te stellen. En wederom is het uitgangspunt: dat kunnen en willen we als overheid niet alleen, daarvoor hebben we de hulp nodig van onze partners. Hier is dus het LNV-streven van ‘Samen in Beleid‘ in praktijk gebracht!”

Kleine stappen

“En zo hebben we ons nu al met vijftien organisaties gecommitteerd om voor 2030 - en nu citeer ik even de voorlopige tekst van de Strategie, - de biodiversiteit te bevorderen, het leefgebied van de bijen te verbeteren een betere leefomgeving voor alle bestuivers in de agrarische omgeving te creëren”, aldus Hilde Engels. “Dat begint met kleine stappen. Zo heeft Natuur & Milieu contact opgenomen met de hoveniersopleidingen om extra aandacht te besteden aan de bestuivers, we hebben een wedstrijd uitgeschreven voor de meest bijenrijke gemeente van Nederland en ik ben in de Betuwe begonnen met het project ‘De Fruitmotor’. We halen restfruit (denk aan een appel met een vlekje of plekje) op bij telers en daar maken we cider, genaamd de ‘Betuwse Krenkelaar’ - van. Die verkopen we en een deel van de opbrengst geven we terug aan de teler, die daarvan zijn boomgaard moet verduurzamen. Denk aan het aanleggen van bloemranden of het planten van bijenbosjes. We zijn begonnen met één teler, nu doen er vier mee en binnenkort zelfs tien.”

“En het mooie is dat Hilde - en alle anderen die dit soort mooie initiatieven bedenken - dit terugkoppelen tijdens de bijeenkomsten die LNV op gezette tijden organiseert”, aldus Susanne Sütterlin. “Zodat ze van elkaar kunnen leren, en inspiratie opdoen. En wij op onze beurt kunnen informeren naar mogelijke belemmeringen die we als LNV kunnen slechten. Op 22 januari 2018 presenteren we, tijdens een grote bijeenkomst - waar we alle partners, bewindspersonen en zelfs onze Europese collega’s voor uitnodigen - de Nationale Bijenstrategie. Een strategie die ervoor moet gaan zorgen dat in 2030 alle (wilde) bijen - zoals wij dat zeggen - duurzaam behouden en bevorderd zijn.”