Tekst Willem Boersma
Foto Jeroen van der Meyde

Verdorde aardappelplanten en uitgedroogde bosbeekjes. Droogte is een bedreiging voor boer én natuur. Dat besef werkt ook door in het beleid van het ministerie van LNV. Daarom kondigde het ministerie begin juli een aantal maatregelen aan om de gevolgen van droogte te bestrijden.

In 2018 kende Nederland een periode van extreme droogte, waardoor ook in 2019 de grondwaterstand nog niet terug op niveau is. Bovendien is de verdroging, met name op de hoge zandgronden, verder toegenomen door het neerslagtekort in het voorjaar en de hitte van juni en juli. Het doel van LNV is om zowel op korte als lange termijn goed voorbereid te zijn op extreme weerssituaties. Denk aan droogte of natheid, vanwege klimaatverandering, en andere risico’s voor landbouw en natuur.

Maaike Moolhuijsen
Maaike Moolhuijsen

Natuur gericht op water

Droogte en natuur gaan in Nederland niet goed samen, weet Maaike Moolhuijsen. Zij houdt zich bij LNV bezig met het natuurbeleid. “Nederland is een delta. Ons land is ingericht om water zo snel mogelijk af te voeren, want we willen droge voeten houden. Tegelijkertijd is onze natuur erg gericht op water. Dat zie je bijvoorbeeld aan de trekvogels die ons land aandoen. Droogte is met name een probleem op de hoge zandgronden in Brabant, Gelderland, Overijssel, Drenthe en Limburg. Insecten en vissen hebben het daar bijvoorbeeld moeilijk, zeker wanneer het ontbreekt aan goede natuurverbindingen en watertoevoer. Door droogte gaat de grondwaterstand omlaag, waardoor de grond uitdroogt en beken droogvallen.”

Kees van Drunen
Kees van Drunen

Gevolgen voor landbouw beperken

Boeren en tuinders krijgen bij droogte te maken met inkomstenverlies door mislukte oogsten. Ook kunnen ze geconfronteerd worden met extra kosten voor bijvoorbeeld beregening van gewassen of aanvullende voeraankopen. Volgens Kees van Drunen, gespecialiseerd in droogtebeleid bij LNV, is de impact van de droogte niet te voorspellen. “Droogte wordt op de zandgronden en in Zeeland meestal het zwaarst gevoeld, maar het kan ook heel erg verschillen tussen bedrijven. Het ministerie van LNV spant zich in om de gevolgen van droogte voor boeren zo veel mogelijk te beperken.”

“Zo heeft minister Schouten besloten om de uitrijdtijd voor dierlijke mest tot 15 september te verlengen. Ook staat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) klaar om boeren en tuinders bij overmacht te helpen met hun Europese landbouwsubsidies. Bovendien is er in 2019 15 miljoen euro beschikbaar voor de Brede Weersverzekering voor boeren. Daarmee kunnen ze zich verzekeren tegen inkomstenverlies door extreme weersomstandigheden zoals droogte. Ten slotte overlegt de minister met de Europese Commissie om vanaf 2020 de assurantiebelasting op deze verzekering te kunnen afschaffen.”

Bodem- en waterbeheer

Het KNMI verwacht dat door klimaatverandering een extreme droogtepiek niet langer een keer per 30 jaar, maar een keer vijftien jaar zal voorkomen. Maaike: “Als het droog wordt, gaan we meestal beregenen met kostbaar drinkwater, oppervlaktewater of grondwater. Het nadeel van beregenen is dat een deel van het water verdampt, waardoor het proces van verdroging gewoon doorgaat. Water vasthouden in de bodem is de beste oplossing. We moeten bijvoorbeeld nadenken over de vraag hoe we waterbuffers kunnen aanleggen. Liefst onder de grond om verdamping zo veel mogelijk tegen te gaan. Het is daarbij ook zaak om gebiedsgericht te werken, met oog voor de bodem en het watersysteem. Allerlei sectoren vragen veel van het land, dan is het belangrijk om mee te werken aan het vitaal houden van ecosystemen.”

Verdroging van de heide in natuurgebied Stroothuizen in de buurt van Denekamp

Droogteschade voorkomen

Via monitoring en onderzoek wordt de natuurschade door droogte in beeld gebracht. Op basis daarvan worden passende maatregelen genomen tegen verdroging van de natuur in Nederland. Zo kan de zogeheten ‘verdringingsreeks’ op tafel komen om de natuur te beschermen. Dan krijgen  categorie 1-natuurgebieden, als onomkeerbare schade dreigt, nog langer water dan de industrie, de scheepvaart en de landbouw. Kees: “De RVO publiceert deze zomer een zogeheten ‘waterbehoefteviewer’. Daarmee kan nauwkeuriger worden ingeschat hoeveel water gewassen in een bepaald gebied nodig hebben. Die informatie gebruiken waterschappen om te besluiten over eventuele beregeningsbeperkingen.”

Informatie verzamelen

Het ministerie van LNV staat in nauw contact met vertegenwoordigers van landbouw- en natuurorganisaties om de gevolgen van droogte in Nederland goed in kaart te brengen. Maaike: “Na de zomer kunnen we alle informatie analyseren en conclusies trekken. Dat moet echt samen met alle bestuurslagen, rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. De urgentie van de droogte is inmiddels wel duidelijk, dus iedereen helpt mee om problemen te voorkomen.”