Eenzaamheid verminderen en voorkomen wordt steeds meer gezien en gevoeld als een gezamenlijke verantwoordelijkheid in de samenleving. Ruim 150 landelijke organisaties, bedrijven en instellingen zijn deelnemer van de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Programmamanager Wimke Schuurmans en kwartiermaker Fred Beekers in gesprek over de kracht van de Coalitie.

Op de foto

Fred Beekers en Wimke Schuurmans tijdens de meet-up van de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid op 15 januari 2020 in de Ridderzaal. 

“We deden er de aftrap van het jaar 2020, met grootse plannen. We dachten: eenzaamheid moet een onderwerp zijn waar iedereen het over gaat hebben en waar iedereen iets mee gaat doen. Vervolgens liep het jaar helemaal anders. En toch, mede als gevolg van de coronapandemie, is iedereen zich bewuster geworden van het thema eenzaamheid. Veel organisaties en bedrijven vonden elkaar voor activiteiten en acties om toch contact mogelijk te maken. Een flink aantal via de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Daar bewees het netwerk zijn waarde.”

Wimke Schuurmans

De Nationale Coalitie is onderdeel van het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het programma startte in maart 2018 met als doel de trend van eenzaamheid onder ouderen te doorbreken. Drie jaar later staat er een stevige – en groeiende – coalitie van landelijke organisaties die zich inzetten voor ouderen in Nederland.

Waarom is deze inzet om eenzaamheid te verminderen en voorkomen nodig?

Wimke: “Iedereen kan zich wel eens eenzaam voelen. Maar als het altijd zo voelt en je niet meer weet hoe je aan betekenisvolle contacten kan komen, dan heeft dat diepe impact. Op het plezier in het leven, maar ook op de gezondheid, het huishouden, het inkomen en het voedingspatroon. Eenzaamheid kan aan de basis staan van een negatieve spiraal van veel andere problemen. Dat is waarom het belangrijk is om dit onderwerp expliciet aan te pakken. Bovendien is het gewoon een rotgevoel. Meer dan de helft van de 75-plussers geeft aan zich eenzaam te voelen. Het aantal 75-plussers in onze samenleving zal de komende 20 jaar sterk toenemen en dus mogelijk ook het aantal mensen dat zich eenzaam voelt, als we hier niet iets aan doen.”

Hoe kun je iets tegen eenzaamheid doen?

Wimke: “Het begint bij het herkennen van eenzaamheid. Hoe meer mensen zich bewust zijn van eenzaamheid en leren om het bespreekbaar te maken, hoe groter de kans dat iemand die zich eenzaam voelt een luisterend oor vindt. Dan krijgt iemand misschien dat steuntje in de rug om meer sociaal contact te zoeken. Eenzaamheid kan iedereen overkomen. Daarom is een grote verscheidenheid aan activiteiten en interventies belangrijk. Dansen, belcirkels, jong en oud bij elkaar brengen, voetbalplaatjes verzamelen, buddy’s, museumbezoek… alles wat kan bijdragen aan die betekenisvolle ontmoeting of het gevoel ‘ertoe te doen’.”

“Meer dan de helft van de 75-plussers zegt zich eenzaam te voelen.”

Wat is de rol van de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid daarin?

Fred: “Een organisatie die deelneemt aan de coalitie zegt: ik wil me inzetten voor ouderen in Nederland. Idee is dat coalitiedeelnemers, vanuit hun eigen corebusiness, een bijdrage kunnen leveren aan de vermindering van eenzaamheid. De activiteiten van deelnemers hebben – soms indirect – impact voor ouderen. Ze zijn verweven in het dagelijkse leven van ouderen; bijvoorbeeld als bankmedewerker, caissière of pakketbezorger. Ze komen uit verschillende sectoren en daarmee is de coalitie breed in de samenleving geworteld. Van vrijwilligersorganisaties en sportbonden tot musea en telecombedrijven. Zo vormen we samen een krachtige beweging tegen eenzaamheid.”

“Een supermarkt hoeft niet hetzelfde te doen als een vrijwilligersorganisatie. Maar zo’n supermarkt kent z’n klanten. Dat kan een welzijnsorganisatie waarderen en zeggen: dan doen wij het vangnet erachter.”

Wat als een partij denkt: hoe kunnen wij bijdragen?

Fred: “Ga met ons in gesprek! Daar zijn we voor. Ik kan me heel goed voorstellen dat een partij denkt: wat kan ik doen? Begin dan bij de missie van jouw organisatie. Welke betekenis heb jij voor de klant, deelnemer, bezoeker? Zijn er misschien specifieke gebeurtenissen zoals life events waardoor mensen met jouw organisatie in contact komen? Een verhuizing, gehoorverlies, pensioen of een vakantieperiode. Op die momenten kan eenzaamheid meer gaan spelen en kan je het verschil maken door extra oog voor mensen te hebben. Vanuit daar kan je landelijk en soms via filialen en afdelingen structureel van betekenis zijn.”

Eenzaamheid

“Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen.”

Prof. Jenny de Jong-Gierveld

De Nationale Coalitie staat voor samenwerking. Kun je dat toelichten?

Fred: “Regelmatig ontstaat een meerwaarde in samenwerking. Dan gaat het om elkaars kracht zien en erkennen. Een supermarkt hoeft niet hetzelfde te doen als een vrijwilligersorganisatie. Maar zo’n supermarkt kent z’n klanten. Dat kan een welzijnsorganisatie waarderen en zeggen: dan doen wij het vangnet erachter. Dan heb je ieder je eigen rol en wordt het een soort puzzel die je met elkaar aan het leggen bent.”

Wat is de rol van het ministerie van VWS?

Wimke: “Dit kabinet heeft structureel geld beschikbaar gesteld voor de aanpak van eenzaamheid. Met het actieprogramma geven we daar nu vorm aan. Onderdeel is een publiekscampagne die meer mensen en organisaties ervan bewust maakt dat zij met een klein gebaar het verschil kunnen maken. Dit trekt weer nieuwe ideeën en partijen aan die we kunnen verbinden. Dan treden we graag op als een soort makelaar. Neem bijvoorbeeld Maggi en Resto VanHarte, die via de coalitie samen soepdiners en de actie ‘Ik kook voor jou’ zijn gaan organiseren. Ook zijn aan het programma wetenschappers verbonden die kennis inbrengen. Adviseurs ondersteunen gemeenten bij de lokale aanpak van eenzaamheid en helpen een verbinding tussen landelijke en lokale activiteiten te leggen. Online en tijdens events en de Week tegen Eenzaamheid zetten we goede voorbeelden in de spotlight. Zo faciliteren en inspireren we het netwerk.”

Eenzaam of alleen?

Je alleen voelen of je eenzaam voelen is niet hetzelfde. Wel valt het vaak samen. Als je alleen bent, heb je niemand om je heen. Wanneer iemand geen of nauwelijks sociale contacten heeft, spreken we van sociaal isolement.

Wat vind je een goed voorbeeld uit de Nationale Coalitie van afgelopen jaar? 

Wimke: “In september is een pilot van start gegaan waarbij pakketbezorgers van PostNL in Rotterdam helpen met het signaleren van eenzaamheid. Als ze merken dat het niet goed gaat met iemand, kunnen ze hun zorgen nu neerleggen bij het gemeentelijke signaalpunt dat daar ook actie op onderneemt.”

Fred: “Bemanning van KLM die als vrijwilliger van het Nationaal Ouderenfonds met ouderen gingen bellen. Soms kunnen stewardessen niet vliegen, bijvoorbeeld bij re-integratie en corona. Vaak zijn ze ‘mensen-mensen’. Zij zetten zich dan bij de Zilverlijn in voor eenzame ouderen. Dat past en is pure winst.”

“De Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid heeft zijn doel bereikt als we echt een landelijke beweging tegen eenzaamheid zien.”

Wanneer heeft de Nationale Coalitie zijn doel bereikt?

Fred: “Als we echt een landelijke beweging tegen eenzaamheid zien. Dat is wanneer elke organisatie, elk bedrijf – maar ook jij en ik – oog heeft voor eenzaamheid onder ouderen en daar iets mee doet. Hoe groot of klein dan ook.”

Wimke: “Iedereen kan iets doen om iemands eenzaamheid te doorbreken. Elke supermarktmedewerker, kapper, architect, artiest, bestuurder, vrijwilliger. Als we dit besef vasthouden en zien dat we het niet alleen, maar met elkaar doen, dan hebben – en houden! – we écht een coalitie tegen eenzaamheid.”

Wie kunnen deelnemen?

  1. Landelijke uitstraling. Deelnemers zijn in het hele land actief en/of hebben een landelijke uitstraling waardoor ouderen uit het hele land hun vestigingen bezoeken.
  2. Met ouderen. Medewerkers en vrijwilligers van de deelnemers komen in contact met ouderen.

 Lees meer op eentegeneenzaamheid.nl

Een tegen eenzaamheid logo