Spelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen. Het geeft ze zelfvertrouwen en plezier, levert vriendschappen op en verhoogt het levensgeluk. Kortom, spelen is van levensbelang, met name voor kinderen met een beperking. Daar zijn de Speeltuinbende, Jantje Beton en minister van Gehandicaptenzaken Rick Brink het roerend over eens. Op 3 december hebben zij, als drie van de veertien partijen, het SamenSpeelAkkoord ondertekend. De ambitie? Samen spelen is mogelijk voor álle kinderen.

‘Ze bouwen samen vlotten en helpen elkaar op de kabelbaan, bij ons hoort iedereen erbij’, vertelt Ilse van der Put, die sinds 2011 Speeltuinbendeleider is. De Speeltuinbende, die bestaat uit kinderen met en zonder beperking en hun ouders, test speelplekken door het hele land op toegankelijkheid. ‘Ze hebben zelfs eens een meisje, dat niet zonder hulp haar rolstoel uit kan, op een tak gehesen omdat ze dat zo graag wilde.’

Milou Smets is 12 jaar, woont in Bergeijk en is lid van de Jeugdgemeenteraad. Bij alle speeltuinen in haar gemeente loopt ze met haar rolstoel direct vast in het zand. Daarom bedacht ze samen met de Jeugdgemeenteraad een plan voor een SamenSpeeltuin. De uitwerking van het plan bleek het budget van de Jeugdgemeenteraad echter te overschrijden. Mevrouw Wijnen, raadslid in Bergeijk voor het CDA, was onder de indruk van de gedrevenheid van de kinderen en diende het plan in bij de gemeenteraad van Bergeijk. Het voorstel voor een nieuw aan te leggen SamenSpeeltuin à € 60.000 werd unaniem aangenomen. De bouw gaat in 2020 van start. ‘Eindelijk een speeltuin waar ook kinderen met een rolstoel of een beperking in kunnen’, zegt Milou. ‘En ik vind het trouwens net zo belangrijk dat volwassenen die in een rolstoel zitten er met hun kinderen kunnen komen.’

Met drie-nul achter

‘Ik kan niet in de buurt spelen. Ik kan sowieso moeilijk in de speeltuin komen door alle stoepranden. Als ik er dan ben, kan ik maar bij één schommel spelen. Maar daar zijn te veel kinderen, dus dat is gevaarlijk.’
Robin, 11 jaar uit Badhoevedorp, lid Kinderraad het Gehandicapte Kind

'Spelen vervult een cruciale rol in de ontwikkeling van de eigenwaarde van een kind'

Een kind moet volop mee kunnen doen en vriendjes maken, zo meent Rick Brink. De speeltuin is daar de aangewezen plek voor. Spelen vervult een cruciale rol in de ontwikkeling van de eigenwaarde van een kind. ‘Dat is ook van belang voor hun latere sociale leven, het aangaan van relaties, het vinden van een baan. Ik ging als kind gewoon naar de basisschool bij ons om de hoek en ik groeide op met vriendjes in de buurt. Dat heeft ervoor gezorgd dat ik me psychisch gezond kon ontwikkelen.’

Dave Ensberg-Kleijkers, directeur van Jantje Beton benadrukt hoeveel plezier kinderen aan spelen beleven. ‘Ze lachen en genieten. Een kind dat speelt, vergeet de tijd en voelt zich vrij. En in de speeltuin maak je vrienden.’ Daarom is spelen met name voor kinderen met een beperking zo belangrijk. Deze kinderen in kwetsbare posities komen sneller in een isolement terecht en voelen zich vaker eenzaam. ‘Het gevoel er niet bij te horen, heeft grote impact, voegt Rick toe. ‘Dat belemmert de zelfontplooiing en het ontdekken van de eigen talenten. Dan sta je al met drie-nul achter.’

‘Ik heb Koen leren kennen bij de Speeltuinbende. Koen kan niet lopen. Eerst vond ik dat gek. Nu niet meer, Koen is gewoon anders dan ik. IEDEREEN IS GELIJK, GEHANDICAPT OF NIET. Door samen te spelen heb ik dat geleerd. Mijn vriendjes weten dat niet. Dat is jammer want samen spelen is leuk. Koen en ik kunnen goed lachen samen.’
Silas, 9 jaar (‘bijna 10’) uit Eindhoven

Speelplekken testen

Voor meer dan 100.000 kinderen met een beperking is samen spelen niet vanzelfsprekend. De grootste drempel is dat speeltuinen vaak niet toegankelijk voor hen zijn. Dat is precies waar de Speeltuinbende al negen jaar lang verandering in wil brengen. Ilse: ‘We beoordelen speelplekken door het hele land op aspecten als: Kunnen we de speeltuin inkomen? Is het pad stevig genoeg voor een rolstoel? Kunnen we de speeltoestellen bereiken en erop spelen? Zijn de toiletten toegankelijk?’ Vervolgens adviseren we de eigenaar of beheerder en de gemeente over wat beter kan.’

'Bepaal samen met de kinderen en (groot)ouders hoe een speelplek het samen spelen kan stimuleren en gastvrijheid en inclusie kan waarborgen'

Naast toegankelijkheid speelt ook de vraag of een kind met een beperking zich op de speelplek welkom voelt. ‘Word ik hier niet gepest, lachen de andere kinderen me niet uit, hoor ik er wel bij?’, vervolgt Ilse. ‘Natuurlijk hangt dat af van de andere kinderen die er op dat moment zijn, maar toch is dat deels te faciliteren. Zorg naast een goed fysiek ontwerp ook voor een sociaal ontwerp van een speelplek. Bepaal samen met de kinderen en (groot)ouders hoe een speelplek het samen spelen kan stimuleren en gastvrijheid en inclusie kan waarborgen.’

'Luuk, het vriendje van mijn broertje Jochem, heeft een handicap. Ik speel vaak met hen. Door deze ervaring kijk ik anders naar kinderen met een handicap. Ik zie hoe hard Luuk oefent, hoe vaak hij naar het ziekenhuis moet, hoeveel hij al heeft meegemaakt. Vanuit deze ervaring ben ik vaak iemand die uit de groep stapt om een iemand met een handicap te begroeten. Uit die ervaring zou ik willen dat al op de basisschool kinderen met en zonder handicap elkaar ontmoeten en samen spelen. Dan zijn er straks meer kinderen die gewoon op een kind af stappen en zeggen: “Zullen we samen spelen?”
Rianne, 14 jaar uit Dordrecht

Proeftuin

Het valt Ilse op dat ouders van een kind met een beperking de eerste jaren vooral bezig zijn met zorgen en verzorgen. Dat is heel begrijpelijk, maar daardoor is de aandacht voor de normale speelontwikkeling van het kind vaak minimaal. ‘Ik zie regelmatig kinderen met een beperking van een jaar of zeven die nog nooit in een speeltuin hebben gespeeld, en niet weten hoe ze met andere kinderen moeten spelen. Ouders maar ook zorgverleners stellen zich vaak te beschermend op. Terwijl spelen zo waardevol is voor hun sociale vaardigheden. In het spel leren kinderen voor zichzelf opkomen. De speeltuin is zo’n mooie proeftuin voor het latere leven.’

'In het spel leren kinderen voor zichzelf opkomen. De speeltuin is zo’n mooie proeftuin voor het latere leven'

Dave: ‘Daarnaast is spelen natuurlijk gezond. Kinderen die niet kunnen spelen, zijn motorisch minder goed ontwikkeld en hebben een grotere kans op obesitas. Ook zitten deze kinderen vaak achter een scherm, waardoor ze een grotere kans krijgen op verminderd visueel vermogen.’

‘Voor ik Milou leerde kennen wist ik helemaal niet dat er kinderen zijn zoals Milou die niet in een speeltuin kunnen spelen. Milou heeft ons dit verteld. Nu weet ik het wel en wil ik ook heel graag dat er in Bergeijk een speelplek is waar kinderen met en zonder handicap elkaar kunnen ontmoeten en spelen. Want samen spelen is leuk weet ik nu. Het is belangrijk dat alle kinderen dit weten. Dat als ze dan een kind met een handicap in de speeltuin zien niet denken: "Wat komt die doen, die kan toch niet spelen?” Maar juist zeggen: “Hé wat leuk, kom je meedoen?”
Louise, 11 jaar, lid van de kindergemeenteraad van Bergeijk

Het SamenSpeelAkkoord

Kinderen moeten dus meer samen kunnen buiten spelen. Volgens Rick vraagt dat ten eerste om bewustwording hierover in de maatschappij. En ten tweede moeten gemeenten ervoor zorgen dat er meer inclusieve speelplekken komen. Daarmee hebben we meteen twee speerpunten uit het SamenSpeelAkkoord, dat Rick samen met nog dertien partijen – waaronder Jantje Beton en de Speeltuinbende – op 3 december heeft ondertekend.

In het SamenSpeelAkkoord zijn de volgende drie ambities vastgelegd:
1. Een inclusieve speelcultuur. Kinderen met en zonder handicap, hun ouders en de mensen in hun omgeving vinden samen spelen vanzelfsprekend;
2. Meer samenspeelplekken. Ieder kind met een beperking kan in de eigen woonomgeving met andere kinderen spelen;
3. Meer en beter toegankelijke kennis over samen spelen.

SamenSpeelAkkoord

Factsheet van het SamenSpeelAkkoord

Schommel Speeltuinbende

Minister De Jonge tijdens de ondertekening van het SamenSpeelAkkoord op 3 december: “Door samen te spelen leren kinderen hoe je met een ander omgaat, bouwen ze zelfvertrouwen op en smeden ze vriendschappen met leeftijdsgenootjes in de buurt. Daarom is het zo belangrijk dat ook kinderen met een beperking hieraan mee kunnen doen. Onbeperkt meedoen begint al op jonge leeftijd. Dat moet dan ook zoveel als mogelijk worden gestimuleerd.”

Initiatiefnemers van het SamenSpeelAkkoord:

  • Branchevereniging Spelen & Bewegen
  • Het Gehandicapte Kind
  • Hogeschool Utrecht
  • Jantje Beton
  • JOGG
  • Minister van Gehandicaptenzaken, Rick Brink
  • Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
  • Nationale Jeugdraad
  • NUSO
  • Platform Ruimte voor de Jeugd
  • Scouting Nederland
  • Speeltuinbende
  • VeiligheidNL
  • Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Iedereen in Nederland die met spelen bezig is, kan bijdragen aan de realisatie van de ambities van het SamenSpeelAkkoord. Ga naar www.samenspeelakkoord.nl en formuleer uw eigen SamenSpeelBelofte. Wat gaat u doen om de samenspeelkansen van alle kinderen te vergroten?

Vertrouwen en loslaten

Op alle drie de ambities is al beweging. Zo verscheen onlangs de Inspiratiebundel Aan de slag met samen spelen van de VNG als handreiking voor gemeenten om een goed en inclusief samenspeelbeleid neer te zetten en uit te voeren. Jantje Beton heeft een verregaande samenwerking met de Nederlandse Unie van SpeeltuinOrganisaties (NUSO), de branchevereniging die zich hard maakt voor het behoud en het algehele werk van speeltuinen. En in 2020 opent het SamenSpeelLoket: de plek waar alle lokale initiatiefnemers kennis en inspiratie kunnen vinden om aan de slag te gaan.

‘Ik zie dagelijks hoe positief het samen spelen uitpakt’, vertelt Ilse. ‘Kinderen accepteren elkaar en helpen elkaar. De toekijkende ouders krijgen daardoor meer vertrouwen en durven het een beetje los te laten. Bij het vlotten bouwen pasgeleden mocht een meisje in een rolstoel ook op het vlot worden getild. Haar opa die naast me stond, glunderde. ‘Ik had nooit gedacht dat ik dit met mijn kleinkind mocht ervaren.’

Elk kind speelt mee!

Vanuit het programma Onbeperkt meedoen! zet het ministerie van VWS zich ervoor in dat kinderen met een beperking volledig kunnen meedoen met spelen. Net als alle kinderen. Als initiatiefnemer van het SamenSpeelAkkoord vraagt het ministerie aandacht voor ‘samen spelen’ in (lokaal) beleid, stimuleert het innovatie voor inclusieve speelplaatsen en bevordert het kennisdeling over het thema spelen.