Dans voor iedereen. Dat is het motto van Holland Dance Festival. Daarom organiseert het festival onder de noemer DanceAble danslessen, -workshops en -projecten voor mensen met en zonder beperking. Een bijzondere vorm is de inclusiedans: een dans waarbij er niet wordt gekeken naar iemands beperking, maar juist naar wat er vanuit de mens mogelijk is. 

‘Dans haalt me uit mijn hoofd en brengt me helemaal in het hier en nu.’ Annemieke Mooij is professioneel danser, ze werd geboren met een beperking. Op haar tiende deed ze mee met een danswedstrijd op haar basisschool. Ze was meteen verslingerd en meldde zich aan voor de lokale balletschool in Schagen. Ze volgde er de Cecchetti-lessen, een bepaalde trainingsmethode waarvoor ze professionele balletexamens moest afleggen. Daarnaast deed Annemieke aan jazzdans en moderne dans, net zolang tot ze naar de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kon voor de hbo-opleiding Docent Dans. Annemieke: ‘Ik was niet zozeer bezig met wat ik later wilde worden, ik wilde gewoon iedere dag dansen.’

'Veel mensen met een beperking krijgen geen kans om mee te doen in onze samenleving, omdat ze verschillen ten opzichte van de massa. Inclusiedans bouwt bruggen'

Inclusiedans

Nu Annemieke is afgestudeerd, voert ze veel projecten uit met inclusiedans. Dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt, want ze had hier aanvankelijk moeite mee. ‘Mijn beperking is voor mij normaal. Ik wil niet als “anders” worden gezien. Daarom vond ik het eerder lastig om aan zulke projecten deel te nemen.’ Maar ze is gaan inzien hoe belangrijk inclusiedans is. ‘Het bouwt bruggen. Veel mensen met een beperking krijgen geen kans om mee te doen in onze samenleving, omdat ze verschillen ten opzichte van de massa. Vanuit onwennigheid en onwetendheid hoe ermee om te gaan, worden zij buitengesloten. Daarom zijn de ontmoetingen die inclusiedans faciliteert zo mooi. Het ongemak verdwijnt.’ 

Zelf was het voor Annemieke ook nieuw en onbekend, toen ze in een project ging dansen met mensen met een verstandelijke beperking. ‘Maar vanaf dag één was er zo’n fijne sfeer. Mijn opgelaten gevoel was meteen weg.’ Wat deze ontmoetingen Annemieke opleveren? ‘Heel veel energie! Juist omdat het niet vaststaat hoe we gaan dansen, is alles mogelijk. Daardoor wordt de dans veel speelser en menselijker.’ 
 

DanceAble detailfoto
Annemieke Mooij met danspartner. (Fotografie: Rona Lane Photography)

'Talent heeft niet altijd te maken met het “perfecte” lijf, het gaat ook over eigenheid'

Vrijheid 

Ook Yolanda van der Heijden geniet van de lessen die ze als docent inclusiedans geeft. ‘Tijdens een les zie ik hoe mensen zichzelf herontdekken en zich op den duur echt danser voelen’, zegt ze. ‘Ik vertel ze dat ze goed zijn zoals ze zijn en zie dat de les bijdraagt aan hun dansplezier en levensgeluk. Daar word ik zelf ook gelukkig van. Daarnaast zie ik dat mensen danstechnisch vooruitgaan.’ Yolanda geeft tijdens inclusiedanslessen open instructies, zodat iedereen zich aangesproken kan voelen. ‘Ik zeg bijvoorbeeld niet “we zetten vier passen vooruit”, maar “we gaan voorwaarts”. Ook geef ik aan hoe mensen dat moeten doen, stiekem of snel bijvoorbeeld.’ Yolanda vindt het belangrijk om bij inclusiedans de intentie van dans te benadrukken. ‘Talent heeft niet altijd te maken met het “perfecte” lijf, het gaat ook over eigenheid. Je been naast je oor kunnen leggen is mooi, maar het is vooral belangrijk dat je iemand in het hart kunt raken – zowel de dansers zelf, als ook het publiek.’ 

Toegankelijke podiumkunsten

DanceAble is de overkoepelende term waarmee Holland Dance Festival activiteiten organiseert rondom het dansen voor mensen met een beperking. Irene van Zeeland, hoofd van de afdeling Holland Dance Festival in de maatschappij, zet zich hiervoor in.  Bijvoorbeeld door dansdocenten handvatten te geven met teacher training courses. ‘Daardoor krijgen alle kinderen en jongeren met een beperking in Nederland de mogelijkheid om dansles te kunnen volgen.’ Irene wil het netwerk en het bereik van Holland Dance Festival inzetten om zowel publiek en theaters, als dansers bekend te maken met inclusieve dans. 
 

Fonds voor cultuurparticipatie maakt cultuuraanbod voor iedereen toegankelijk

‘Cultuur is van en voor iedereen, ongeacht de plek waar je woont, uit welk gezin je komt of welke culturele achtergrond je hebt. En ongeacht leeftijd, geslacht, beperking of opleiding,’ aldus minister Van Engelshoven. ‘In de praktijk blijkt dat dit lang niet altijd vanzelfsprekend is. Mensen ervaren soms drempels. Het programma Cultuurparticipatie is bedoeld om deze drempels weg te nemen.’ De komende jaren werken het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Landelijk Kennisinstituut.

Cultuureducatie en Amateurkuns (LKCA) en het Fonds voor cultuurparticipatie aan het vergroten van de toegankelijkheid, zichtbaarheid en erkenning van cultuurdeelname in de samenleving. Het Fonds draagt bij aan het programma met de meerjarenregeling Samen Cultuurmaken, die nog tot en met 2024 loopt. Deze subsidieregeling stimuleert de samenwerking tussen het sociale en culturele domein zodat verschillende groepen actief kunnen deelnemen aan culturele- en kunstzinnige activiteiten. LKCA legt kennis over deze samenwerking en over drempels wegnemen vast in kennisdossiers. LKCA deelt deze met culturele en sociale professionals.

In de aanloopregeling is er geld gereserveerd, in aansluiting op het gedachtegoed van het VN-verdrag handicap, voor aanvragen die zich specifiek richten op het verlagen van drempels voor mensen met een mentale of lichamelijke beperking. Dit heeft o.a. geleid tot ondersteuning van bijzondere projecten als Kitchen’s Light (performancekunst met gebarentaal) en de DansDivisie (Dans op recept). 

'Ik zou willen dat het normaal is dat mensen met en zonder beperking met elkaar dansen in lessen en op het podium'

In 2019 was Holland Dance Festival dan ook een van de initiatiefnemers voor de Agenda inclusieve podiumkunsten 2020-2024. Het VN-verdrag handicap was het startpunt hiervan. Irene: ‘De bekrachtiging van het verdrag door de Nederlandse overheid gaf ons een positieve impuls, we wilden er een vertaalslag van maken. In de agenda hebben we concreet gemaakt wat nodig is. Het herzien van de toelatingseisen van dans- en theateropleidingen bijvoorbeeld. Meer mensen met een beperking zouden een reguliere dansopleiding moeten kunnen volgen. Nu hebben maar twee mensen in Nederland dit kunnen doen. Daarnaast is het belangrijk dat er subsidies komen voor theatermakers en choreografen met een beperking en dat theaters zulke voorstellingen vervolgens ook programmeren.’ Samen met het LKCA, het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst, houdt Irene de voortgang in de gaten bij organisaties die de agenda hebben ondertekend, door een jaarlijkse enquête en vergaderingen over bepaalde onderwerpen.  

Volle zalen

Irene vindt het belangrijk dat mensen inzien dat inclusieve kunst professionele kunst is. ‘We moeten af van het idee dat het schattig is dat “zij” ook mogen meedoen. Het niveau van inclusiedans is ontzettend hoog.’ Irene geniet van de reacties na inclusieve dansvoorstellingen. ‘Mensen vinden het fantastisch. De uitvoeringen tijdens het festival trekken door de positieve reacties steeds meer publiek.' Volgens Yolanda moet inclusiedans bekender worden. ‘Meer mensen zouden moeten weten dat dans ook voor hen is weggelegd.’ Annemieke heeft een ander verlangen. ‘Ik hoop dat inclusiedans in de toekomst niet meer aangekondigd hoeft te worden als zodanig. Ik zou willen dat het normaal is dat mensen met en zonder beperking met elkaar dansen in lessen en op het podium.’ Ze weet dat dit veel oplevert: ‘Als je je blik op dans verruimt, gaat er een nieuwe wereld voor je open.’ 
 

Fotografie headerfoto: Mixable Festival georganiseerd door Stichting Misiconi. Fotograaf Mihai Gui.