Iedereen heeft het recht om te kunnen studeren. Daarom pleit het VN-verdrag handicap voor inclusief onderwijs. Van hoger onderwijsinstellingen vraagt dat voor studenten met een beperking aanpassingen van het onderwijs en de voorzieningen. Studente psychologie Nadèche Hanique kan door haar aandoening maar één college per dag volgen: ‘Het duurt langer maar uiteindelijk kom ik er wel.’

‘Dit is mijn vijfde jaar op de universiteit en ik volg nu de vakken uit het derde jaar’, vertelt Nadèche Hanique (24 jaar) die psychologie studeert aan de Tilburg University. Ze heeft het Ehlers Danlos Syndroom, een zeldzame bindweefselaandoening waarvan onder andere spierzwakte het gevolg is. ‘Daarom zit ik in een elektrische rolstoel. Ik woon op de campus naast de universiteit maar door chronische vermoeidheid kan ik twee uur per dag naar de universiteit. Gelukkig mag ik de studie in mijn eigen tempo volgen.’

‘Ik wil anderen bewust maken van de belemmeringen die wij ervaren tijdens onze studie’

Belemmeringen wegnemen

Ondanks haar beperkte energie is Nadèche een actieve studente. Ze neemt deel aan de klankbordgroep die vorig jaar op de universiteit is gestart. Hierin praten studenten met een beperking mee over hun ervaringen en belemmeringen en hoe de toegankelijkheid beter kan. Nadèche kwam op het idee van een bewustwordingsdag. ‘Hiermee wil ik anderen bewust maken van de belemmeringen die wij ervaren tijdens onze studie. De achterliggende gedachte is om gezamenlijk oplossingen te zoeken.’ Met dit idee was ze vorig jaar een van de finalisten van de ECIO Frank Awardverkiezing 2020, een initiatief van ECIO.
 

ECIO, voluit Expertisecentrum inclusief onderwijs, adviseert en ondersteunt universiteiten, hogescholen en middelbare scholen bij het inclusiever maken van het onderwijs. ‘We richten ons daarbij op alle studenten die extra ondersteuning nodig hebben,’ zegt Judith Jansen, programmadirecteur bij ECIO, ‘niet alleen voor studenten met een beperking maar ook bijvoorbeeld vanwege jong ouderschap of mantelzorg. Ons streven is dat iedereen kan studeren. Samen met de onderwijsinstelling kijken we hoe we belemmeringen kunnen wegnemen. We betrekken daar altijd de studenten met een ondersteuningsvraag zelf bij. We praten niet over maar met studenten.’

Nadèche Hanique detailfoto
Nadèche heeft het afgelopen jaar de voordelen ervaren van digitaal onderwijs. (Fotografie: Jurgen Huiskes)

Hybride onderwijs 

De coronapandemie heeft het onderwijs versneld toegankelijk gemaakt, zo stelt Judith. ‘Voorheen was digitaal onderwijs lastiger te organiseren, onder andere vanwege privacy. Maar in de coronatijd moest het wel. Voor studenten zoals Nadèche is dit een uitkomst. Op een minder goede dag kan ze als ze wil een les vanuit bed volgen of op een later moment terugkijken. Judith hoopt dat onderwijsinstellingen de voordelen blijven benutten en straks hybride onderwijs aanbieden.

‘Mijn tentamens maak ik in een aparte ruimte met een surveillant, zodat ik meer tijd heb en tussendoor kan rusten’

Nadèche verwacht inderdaad een combinatie van fysiek en digitaal onderwijs. Ze vindt dat de Tilburg University goed op weg is met de toegankelijkheid van het onderwijs. ‘Ik kan de collegezalen goed bereiken met mijn rolstoel en de meeste lokalen hebben een rolstoeltafel. Wel zijn er in sommige gebouwen weinig invalidentoiletten maar daar wordt aan gewerkt. Mijn tentamens maak ik in een aparte ruimte met een surveillant, zodat ik meer tijd heb en tussendoor kan rusten. Ik ben blij verrast met het maatwerk dat de universiteit biedt.’

Intentieverklaring VN-verdrag 

Om te werken aan toegankelijker en inclusiever onderwijs heeft ECIO in 2017 met vier hoger onderwijsinstellingen, waaronder NHL Stenden, een intentieverklaring VN-verdrag opgesteld. Inmiddels is de verklaring ondertekend door zestien hoger onderwijsinstellingen, waaronder Tilburg University. Gezamenlijk hebben ze afspraken gemaakt en de doelstellingen bepaald voor de implementatie van het VN-verdrag. 
 

Studenten met een ondersteuningsvraag in het hoger onderwijs

In Nederland heeft elk persoon met de juiste vooropleiding of kennisniveau toegang tot het hoger onderwijs. Toch kunnen er obstakels in wetgeving en beleid in de weg zitten die het voor personen met een beperking moeilijker maakt om deel te nemen aan het onderwijs. De afgelopen jaren heeft ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) zich ingezet om mogelijke obstakels weg te nemen en het hoger onderwijs inclusiever en daarmee toegankelijker te maken. Zo ondersteunt OCW het Expertisecentrum inclusief onderwijs (ECIO) om onderwijsinstellingen te adviseren. Ook werkt het intensief samen met VWS, de coördinator van de implementatie van het VN-verdrag handicap. OCW heeft met name een functie in wetgeving en monitoring. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de wet nu wordt aangepast die voorzieningen, zoals een tolk, vergoedt voor studenten ouder dan 30 jaar. Naast een wetgevende functie is OCW ook continu in gesprek met instellingen en studenten om inclusiviteit te bevorderen. Ook is er een werkgroep studentenwelzijn ingericht: een ambtelijk overlegorgaan tussen hoger onderwijsinstellingen, studenten, ECIO en OCW. De werkgroep heeft in 2020 een ‘handreiking studentenwelzijn in coronatijd’ gepubliceerd voor instellingen met handvatten om onder bijzondere omstandigheden de stress voor studenten met een ondersteuningsvraag te verminderen. 

Hermien Moning is studentendecaan bij NHL Stenden en één van de betrokkenen van het eerste uur. ‘De kern van de intentieverklaring is gelijke behandeling voor studenten met een beperking. Samen kijken we wat iemand nodig heeft en maken we individuele afspraken waar mogelijk.’ Haar collega Jeannette Krikken houdt zich als projectleider van het StudentSuccesCentrum onder meer bezig met studentenwelzijn en inclusiever onderwijs. Dat heeft ook een belangrijke plaats in het nieuwe onderwijsconcept Design Based Education. ‘Dit concept houdt in dat studenten werken in ateliers met actuele vraagstukken uit de praktijk. Het is een flexibele onderwijsvorm waarin we studenten de ruimte geven om, binnen bepaalde grenzen, een eigen invulling te geven aan de beoogde leeruitkomsten en eindkwalificaties om zich daarmee persoonlijk te ontwikkelen en profileren.’

‘We werken samen met werkgevers en gemeenten om de kansen van studenten te vergroten, zodat het geen sprong in het diepe is maar een wandeling over de brug.’

Studentenwelzijn

ECIO faciliteert het Landelijk Netwerk Studentenwelzijn, waarbij de focus ligt op het welbevinden van studenten. Judith: ‘Een actief netwerk waarin ruim driehonderd deelnemers hun ervaringen uitwisselen, kennis delen en knelpunten signaleren. Inclusief onderwijs slaagt alleen door de krachten te bundelen.'

Zo ziet Hermien dat ook: ‘We zoeken verbinding waarbij de student centraal staat. Voor een soepele instroom werken we vanuit het platform VO-HO Fryslân nauw samen met het voortgezet onderwijs. Er is veel aandacht voor de begeleiding van studenten en hun ouders waarbij ook de studieloopbaanbegeleiders zijn betrokken. Zo zijn er studieadviesmiddagen voor Havo 5 leerlingen met autisme of een angststoornis en hun ouders, waarin aandacht is voor extra ondersteuning die zij tijdens hun studie nodig hebben. En uiteraard bieden we ondersteuning bij de uitstroming naar werk.’

Van onderwijs naar werk

Om dat laatstgenoemde kracht bij te zetten, namen ECIO en NHL Stenden initiatief tot Dwarsverbinden: een regionale samenwerking voor duurzame arbeidsparticipatie. Jeannette: ‘Hierin spannen de betrokken partijen zich in voor de overgang van onderwijs naar de arbeidsmarkt. Zo zorgen we er samen voor dat studenten afstuderen en niet op de bank terechtkomen.’ Volgens Judith tonen cijfers aan dat studenten met een beperking minder makkelijk aan een stageplek komen. Daarom ondersteunt ECIO ook de begeleiding van onderwijs naar passend werk. Judith: ‘We werken samen met werkgevers en gemeenten om de kansen van studenten te vergroten, zodat het geen sprong in het diepe is maar een wandeling over de brug.’

Dat hoopt Nadèche ook. ‘Na mijn diagnose kwam ik in behandeling bij een medisch psycholoog. Ze heeft me zo goed geholpen dat het sindsdien mijn droom is om psycholoog te worden. Het lijkt me mooi werk om anderen te kunnen helpen met ziekte om te gaan. Het betekent veel voor me dat ik gewoon kan studeren. Ik hoop mijn droom waar te kunnen maken.’