Sinds de geleidelijnen richting het winkelcentrum in het Limburgse dorp Stein zijn geplaatst, steekt Chritiën Lienaerts weer veilig de parkeerplaats over. En straks als de toegankelijke toiletten in de brasserie van het Steinerbos klaar zijn, gaat Hein Coumans zonder hulp even naar de wc. Dat dit kan, betekent veel voor hen.  Want ‘als je een beperking hebt, wil je zoveel mogelijk zelf doen. Maar, dan moeten de mogelijkheden er wel zijn.’ Aan die mogelijkheden werkt de gemeente Stein, op allerlei terreinen. Want in Stein moet iedereen kunnen meedoen.

Chritiën heeft een visuele beperking en Hein zit in een rolstoel. Beide zijn sinds een aantal jaar lid van het Sociaal Inclusiepanel van de gemeente. Een werkgroep bestaande uit mensen met uiteenlopende beperkingen die de gemeente gevraagd en ongevraagd advies geeft over hoe zij de toegankelijkheid in Stein kan verbeteren.

‘Zo’n jaar of 5 geleden is het Sociaal Inclusiepanel opgericht op advies van de adviesraad Sociaal Domein’, vertelt Math Habets. Math is vrijwillig lid van de adviesraad Sociaal Domein en vanuit die functie betrokken als coördinator van het Inclusiepanel. Gaandeweg kreeg de werkgroep en daardoor het thema toegankelijkheid steeds meer vorm. ‘Ook door de ondertekening van het VN-verdrag handicap in 2016’, zegt Math. Zo kreeg het Inclusiepanel vanuit de gemeente een projectleider toegankelijkheid toegewezen. En werden er themabijeenkomsten en bewustwordingsdagen georganiseerd. 

3 heren aan de tekentafel met een bouwtekening van de brasserie in het Steinerbos, bij de gemeente Stein, om deze toegankelijk te verbouwen
Math Habets, Chritiën Lienaerts en Hein Coumans aan de tekentafel.

Sociale inclusieagenda en bewustwordingsdagen

Hein: ‘Tijdens die themabijeenkomsten nodigden we mensen uit die belang hadden bij het onderwerp dat centraal stond. Denk bijvoorbeeld aan schooldirecteuren bij het thema inclusief onderwijs. Of werkgevers bij het thema inclusief werken. We bespraken met elkaar waar onze wensen lagen. De uitkomsten vormden de basis voor een Sociale Inclusie Agenda (ook vaak Lokale Inclusie Agenda genoemd, red.).’ Deze Sociale Inclusie Agenda vormt de leidraad voor de toegankelijkheidsambities van de gemeente op verschillende thema’s.

‘Met een verduisterende bril moest ik een zoekactie uitvoeren op onze website. Dan besef je pas wat het betekent om een beperking te hebben'

Maar ‘een woord heeft niet de impact van een beleving’, zoals Hein zegt. Daarom is het panel 3 jaar geleden gestart met zogenoemde bewustwordingsdagen tijdens de jaarlijkse Week van de Toegankelijkheid. Rondom het winkelcentrum en het gemeentehuis wordt er bijvoorbeeld een parcours opgesteld dat mensen in een rolstoel of met een verduisterende bril moeten afleggen. Het doel: de gemeente en inwoners bewust maken van wat het betekent om een beperking te hebben. Ook wethouder Sociaal Domein Hub Janssen deed daaraan mee: ‘Met een verduisterende bril moest ik een zoekactie uitvoeren op onze website. Dan besef je pas wat het betekent om een beperking te hebben. Dat besef, die bewustwording, is heel belangrijk.’ 

Betrekken in het voortraject

De acties hebben ertoe geleid dat toegankelijkheid binnen de gemeente ‘steeds meer tussen de oren’ begint te zitten, om in de woorden van de wethouder te spreken. Math: ‘We pleiten ervoor om als panel bij een project al in het voortraject mee te doen. En dat gebeurt ook in de praktijk. Hein: ‘Steeds vaker worden we door ambtenaren opgebeld met de vraag of we over een plan kunnen meedenken.’ Zo ook bij het project Steinerbos; een belevenispark met onder meer een brasserie. Hein: ‘De brasserie huist in een oud jaren ’70 gebouw waar qua fysieke toegankelijkheid nog helemaal niets was geregeld.’ Het panel dacht onder andere mee over de inrichting van toegankelijke toiletten. Begin volgend jaar gaan die er komen. Hein: ‘We kunnen het bijna 100% toegankelijk maken. Alleen een verschoningstafel voor mensen die liggend verschoond moeten worden, is op dit moment nog niet mogelijk.’

Iedereen doet mee! – ondersteuning aan gemeenten bij toegankelijkheid

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) organiseerde in 2021 voor het eerst de verkiezing ‘Meest Toegankelijke Gemeente van Nederland’. Alle 352 Nederlandse gemeenten deden automatisch mee. In twee rondes kon het publiek zijn stem uitbrengen. Een vakjury bepaalde uiteindelijk de winnaars van de aanmoedigingsprijs en van de titel ‘Meest Toegankelijke Gemeente van Nederland’. De jury koos, onder voorzitterschap van VNG algemeen directeur Leonard Geluk, voor de gemeente Zwolle (aanmoedigingsprijs) en de gemeente Stein (Meest Toegankelijke Gemeente van Nederland). Met deze verkiezing wil de VNG op een positieve manier aandacht vragen voor het belang van toegankelijkheid. Ook zet de VNG hiermee goede praktijkvoorbeelden van gemeenten in het zonnetje en deelt deze voorbeelden om andere gemeenten te inspireren. 

Vanuit het project ‘Iedereen doet mee!’ biedt de VNG het hele jaar door ondersteuning aan gemeenten om hun lokale inclusiebeleid op te zetten en te versterken. Dat doet de VNG onder meer door bijeenkomsten te organiseren waarbij gemeenten kennis en ervaring uitwisselen. Daarnaast zijn er kennisproducten, zoals de handreiking Lokale Inclusie Agenda, en kunnen gemeenten advies op maat krijgen. 

Bij de plannen voor de herinrichting van de openbare ruimte rondom het winkelcentrum liep het iets anders. Zo vertelt projectleider openbare ruimte Dennis Veugelers: ‘In 2009 is het winkelcentrum afgebrand. Er is toen een heel nieuw winkelcentrum gekomen met ook een nieuwe openbare ruimte. Toen alles klaar was, bleek uit de evaluatie met leden van het Inclusiepanel dat er onvoldoende rekening was gehouden met de fysieke toegankelijkheid.’ Ook Chritiën merkte dat: ‘Als ik op de parkeerplaats bij het winkelcentrum liep, wist ik niet waar ik moest lopen. Er kwamen van alle kanten auto’s. Maar de gemeente heeft het goed opgepakt. Samen met de ambtenaren zijn we een rondje gaan lopen om te kijken waar we onder meer geleidelijnen konden plaatsen.’

'Mensen weten soms niet waar die geleidelijnen voor bedoeld zijn. Daarom is het belangrijk om hen erop te blijven attenderen'

Continu proces

De geleidelijnen liggen er inmiddels. Maar daarmee is de kous nog niet af. Dennis: ‘Je moet er aandacht aan blijven besteden. Zo zagen we op een gegeven moment dat inwoners hun auto’s op de geleidelijnen parkeerden om loempia’s bij de loempiakraam te halen.’ Chritiën: ‘Mensen weten soms niet waar die geleidelijnen voor bedoeld zijn. Daarom is het belangrijk om hen erop te blijven attenderen. Dat doen wij als panel bijvoorbeeld door maandelijks memo’s in de lokale krant te zetten waarin we uitleggen waarvoor de geleidelijnen dienen en mensen verzoeken om de lijnen vrij te houden.’ ‘En er liggen sinds kort blauwe tegels aan het begin van de geleidelijnen met de tekst ‘Houd de lijn vrij’, vult Dennis aan. 
 

Ook binnen de gemeente vraagt toegankelijkheid continu om aandacht. Wethouder Janssen: ‘Zolang het nog groeiende is, is het nog geen automatisme. En dat moet het worden: een vanzelfsprekendheid in je denken en handelen. De kracht zit ‘m dan ook in de structurele samenwerking met het Inclusiepanel.’ 

Detailfoto van de bouwtekening van de brasserie in het Steinerbos, bij de gemeente Stein, die toegankelijk verbouwd wordt
Math Habets, coördinator van het Sociaal Inclusiepanel in de gemeente Stein, met de bouwtekening van de brasserie in het Steinerbos.

Een samenwerking die zorgt voor meer begrip, over en weer. Dennis: ‘Ik ben mij nu veel meer bewust van toegankelijkheid in de keuzes die ik maak in de openbare ruimte. Maar er is ook meer begrip vanuit de ervaringsdeskundigen voor hoe een gemeente werkt. Zo was er in het begin nog weleens irritatie waarom we niet zomaar alles konden aanpassen. Dat is nu anders. Je weet elkaar beter te vinden, je ziet resultaat, je bouwt respect en begrip voor elkaar op. Dat zorgt voor een bepaalde band en dat ervaar ik als heel prettig.’ Een gevoel dat wederzijds is. Chritiën: ‘We ervaren een hele goede medewerking van de ambtenaren. Ze kennen ons ook allemaal.’ 

Prijs als inspiratie voor andere gemeenten

De inspanningen van de gemeente Stein op het thema toegankelijkheid zijn ook buiten de gemeentegrenzen niet onopgemerkt gebleven. Zo hebben ze onlangs de prijs voor ‘Meest Toegankelijke Gemeente van Nederland’ ontvangen. Een verkiezing georganiseerd door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Wethouder Janssen: ‘We zijn heel blij met de award, maar het belangrijkste is dat er een bepaald besef vanuit gaat. De grootste winst zit ‘m er in dat andere gemeenten onze goede voorbeelden overnemen.’ Interesse is er in ieder geval volop. Wethouder Janssen: ‘We hebben inmiddels zo’n 20 tot 25 verzoeken van gemeenten die ons graag willen bezoeken om te kijken hoe we dit aanpakken. Dat geeft hoop voor de toekomst.’